Cuộc trở lại Apple năm 1997 của Steve Jobs thường được kể như chuyện của một người kiên trì làm lại từ đầu. Video và bài viết này nhìn kỹ hơn vào mười hai năm ông ở ngoài Apple, từ lúc bị tước quyền điều hành năm 1985 đến khi công ty cũ mua NeXT. Câu chuyện đáng quan tâm vì nó cho thấy cuộc trở về ấy đến từ hai công ty thua lỗ nhiều năm, chứ không phải từ một chuỗi chiến thắng.

Tóm tắt nhanh

Jobs bị gạt khỏi quyền điều hành Apple năm 1985, lập NeXT và làm ra một chiếc máy đẹp nhưng bán chậm. Cùng lúc, ông mua nhóm đồ họa của Lucasfilm và nuôi Pixar nhiều năm bằng tiền riêng. Toy Story thành công đưa ông thành tỷ phú, còn hệ điều hành NeXTSTEP của NeXT là thứ Apple cần khi tìm nền tảng mới. Cuối 1996, Apple mua NeXT với giá 400 triệu đô la, và ông quay lại công ty mình từng sáng lập.

Diễn biến chính

Tuổi trẻ và những ngày đầu Apple (1955–1984)

Steve chào đời cuối mùa đông năm 1955 tại San Francisco và được vợ chồng Paul và Clara Jobs nhận nuôi. Theo các nguồn trong kịch bản, mẹ ruột chỉ ký giấy khi họ hứa cho con học đại học. Ông vào Reed năm 17 tuổi, bỏ học chính quy sau một học kỳ nhưng ở lại dự thính, theo lời ông kể là nhặt vỏ chai Coca lấy tiền cọc và học một lớp thư pháp.

Ngày 1/4/1976, ông cùng Steve Wozniak và Ronald Wayne lập Apple trong gara ở Los Altos. Macintosh ra mắt đầu năm 1984 nhưng bán kém kỳ vọng: bộ nhớ 128 kilobyte, không có ổ cứng và ít phần mềm.

Bị tước quyền điều hành (1985)

Tháng 4/1985, Sculley dọa từ chức nếu Jobs không bị gạt khỏi nhóm Macintosh. Theo các nguồn, Jobs định lật Sculley khi ông này đi công tác Trung Quốc, nhưng Jean-Louis Gassée đã báo lại. Hội đồng quản trị đứng về phía Sculley, và Jobs mất quyền điều hành hằng ngày. Ngày 17/9/1985, ông nộp đơn từ chức chủ tịch và mang theo năm cộng sự sang NeXT; Apple kiện về việc lôi kéo nhân sự rồi rút đơn.

NeXT: chiếc máy đẹp bán chậm (1988–1993)

Mẫu máy đầu tiên của NeXT ra mắt mùa thu 1988, là khối lập phương đen bằng magiê, chạy hệ điều hành NeXTSTEP. Ross Perot rót vốn lớn, sau đó có thêm Canon. Nhưng trong năm năm, công ty chỉ bán được khoảng 50.000 máy. Ngày 10/2/1993, NeXT rút khỏi phần cứng để thành công ty phần mềm, và khoảng một nửa nhân sự mất việc.

Pixar: từ máy đồ họa đến phim hoạt hình (1986–1995)

Đầu 1986, Jobs mua nhóm đồ họa của Lucasfilm với 10 triệu đô la: 5 triệu cho Lucasfilm và 5 triệu làm vốn cho Pixar. Máy đồ họa chuyên dụng của Pixar giá 135.000 đô la nhưng bán chưa nổi 300 chiếc, và mảng này được bán lại năm 1990. Sau đó Pixar năm nào cũng lỗ. Jobs ký séc từ tiền riêng để trả lương, theo Lawrence Levy là khoảng 50 triệu đô la.

Tháng 5/1991, Pixar ký hợp đồng ba phim với Disney, mở đầu bằng Toy Story, với 12,5% doanh thu vé. Jobs lùi lại để Ed Catmull và John Lasseter lo phần làm phim. Toy Story ra rạp ngày 22/11/1995, thu hơn 360 triệu đô la toàn cầu. Một tuần sau, cổ phiếu Pixar lên sàn; với khoảng 80% cổ phần, Jobs thành tỷ phú.

Apple mua NeXT (1996–1997)

Giữa thập niên 1990, Apple dưới thời Gil Amelio cần mua một hệ điều hành từ bên ngoài. Lựa chọn đầu tiên là BeOS của Gassée, nhưng ông giữ giá 275 triệu đô la, còn chuyên gia Apple định giá thấp hơn nhiều. Jobs tìm đến thuyết phục, và ngày 20/12/1996 Apple công bố mua NeXT với 400 triệu đô la; thông cáo gọi NeXTSTEP là lựa chọn rõ ràng nhất.

Thương vụ hoàn tất đầu 1997. Tháng 7, hội đồng quản trị buộc Amelio rời chức. Ngày 6/8/1997 tại Macworld Boston, Jobs công bố Microsoft đầu tư 150 triệu đô la vào cổ phiếu không biểu quyết của Apple, trong tiếng vỗ tay lẫn la ó. Khoảng sáu tuần sau, ông nhận ghế giám đốc điều hành tạm quyền và cắt bớt phần lớn các dòng máy.

Những năm về sau (1991–2011)

Jobs kết hôn với Laurene Powell năm 1991. Năm 2006, Disney mua Pixar với giá hơn bảy tỷ đô la, và ông trở thành cổ đông cá nhân lớn nhất của Disney. Ông được chẩn đoán u thần kinh nội tiết tuyến tụy năm 2003 và qua đời ngày 5/10/2011, thọ 56 tuổi.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Câu hỏi của Jobs với Sculley về «bán nước đường» và câu «ông chỉ biết quản lý bằng những bài độc thoại» là lời kể, trong đó câu sau theo sách; câu chữ không chắc chắn tuyệt đối.
  • Alvy Ray Smith cho rằng Jobs chỉ là nhà đầu tư của Pixar, cách nhìn này khác với hình dung Jobs là người sáng lập.
  • Việc Jobs ba lần định bán Pixar dựa trên lời kể của Ed Catmull; số tiền 50 triệu đô la dựa trên lời Lawrence Levy.
  • Số người mất việc ở NeXT năm 1993 được ghi khác nhau giữa các nguồn, nên bài chỉ nói khoảng một nửa nhân sự.
  • Chuyện Jobs vẽ bốn ô lên bảng để cắt dòng sản phẩm chỉ là điều người ta thường kể, chưa được kiểm chứng trực tiếp.
  • Những chuyện đời tư như việc ông từng chối là cha của Lisa cho tới khi có xét nghiệm, hay mối quan hệ đứt gãy với Sculley, cho thấy ông không phải hình mẫu hoàn hảo.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Mười hai năm ngoài Apple cho thấy một sản phẩm thất bại về thương mại không có nghĩa phần cốt lõi bên trong nó vô giá trị: máy NeXT bán ế, nhưng NeXTSTEP lại là thứ Apple cần. Jobs cũng có phần may mắn, vì Gassée giữ giá BeOS cao hơn mức Apple muốn trả.

Ở Pixar, ông học, dù chưa trọn vẹn, cách lùi lại để những người giỏi nghề hơn mình cầm lái. Năm 2005, ông nói với sinh viên Stanford rằng bị gạt khỏi Apple giống một liều thuốc đắng mà người bệnh cần uống. Câu chuyện không hứa hẹn rằng thất bại nào cũng dẫn đến thành công, nhưng gợi ý nên xem kỹ điều còn giữ được bên trong việc không thành.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Steve Jobs rời Apple năm 1985?

Tháng 4/1985, John Sculley dọa từ chức nếu Jobs không bị tước quyền điều hành nhóm Macintosh. Sau cuộc đối đầu cuối tháng 5, hội đồng quản trị đứng về phía Sculley. Jobs nộp đơn từ chức chủ tịch ngày 17/9/1985.

Vì sao Apple mua NeXT thay vì BeOS?

Apple cần mua một hệ điều hành hoàn chỉnh từ bên ngoài. Gassée giữ giá 275 triệu đô la cho BeOS và không chịu bớt, còn chuyên gia Apple định giá thấp hơn nhiều. Jobs đến thuyết phục, và thông cáo ngày 20/12/1996 gọi NeXTSTEP là lựa chọn rõ ràng nhất.

Apple mua NeXT với giá bao nhiêu?

Thông cáo của Apple ngày 20/12/1996 nêu mức giá 400 triệu đô la. Thương vụ hoàn tất vào đầu năm 1997 và đưa Jobs trở lại Apple.

Steve Jobs mua Pixar như thế nào?

Đầu năm 1986, George Lucas cần tiền nên bán nhóm đồ họa máy tính của mình. Jobs dùng tiền riêng, thương vụ chốt ở mức 10 triệu đô la: 5 triệu cho Lucasfilm và 5 triệu làm vốn cho công ty mới tên Pixar.

Steve Jobs giàu lên nhờ Pixar ra sao?

Một tuần sau khi Toy Story ra rạp, cổ phiếu Pixar được mở bán và tăng vọt ngay phiên đầu. Jobs nắm khoảng 80% cổ phần nên trở thành tỷ phú với tài sản hơn một tỷ đô la.

Nguồn tham khảo

  • Apple, thông cáo 20/12/1996 trong Form 8-K, SEC EDGAR — liên kết
  • The Register, tiểu sử Steve Jobs (6/10/2011) — liên kết
  • The Ringer, về IPO Pixar (13/6/2022, dựa trên Lawrence Levy, To Pixar and Beyond) — liên kết
  • Computer History Museum, «Pixar's True Story» — liên kết
  • Cult of Mac, «Steve Jobs boardroom coup» — liên kết
  • Shortform, «Steve Jobs and Pixar» (tóm tắt Creativity, Inc.) — liên kết
  • Wikipedia, «Steve Jobs» — liên kết
  • Diễn văn Stanford 2005 của Steve Jobs, bản chép trên Rev.com — liên kết

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.