Abraham Lincoln, vị tổng thống thứ mười sáu của nước Mỹ, thường được nhắc đến qua một “danh sách thất bại” lan truyền: phá sản, suy sụp tinh thần, liên tục trượt bầu cử. Bài viết này kể lại cuộc đời ông từ căn nhà gỗ ở Kentucky đến Nhà Trắng và đếm lại cho kỹ, vì thực tế phức tạp hơn nhiều so với câu chuyện quen thuộc.

Tóm tắt nhanh

Lincoln không vượt nghịch cảnh bằng sự kiên trì mù quáng. Khi cử tri trực tiếp bỏ phiếu cho tên ông, ông thắng bảy trong tám lần và chỉ thua đúng một lần, năm 1832. Lần mất ghế Thượng viện năm 1855 là do chính ông khuyên người ủng hộ chuyển phiếu cho Lyman Trumbull để giữ liên minh chống mở rộng chế độ nô lệ. Ông có những thất bại thật, như món nợ sau vụ cửa hàng hay cuộc đua Thượng viện năm 1858, nhưng biết lùi đúng lúc và đi tiếp.

Diễn biến chính

1809–1831: Tuổi thơ nghèo khó và những năm đầu tự lập

Lincoln sinh năm 1809 trong một nhà gỗ một gian ở trang trại Sinking Spring, Kentucky. Năm 1816 gia đình sang Indiana, một phần vì chế độ nô lệ theo lời chính ông, nhưng lý do lớn nhất là tranh chấp quyền sở hữu đất. Mẹ ông, Nancy Hanks, mất năm 1818 vì “bệnh sữa” khi ông mới chín tuổi. Cha ông sau đó tái hôn với Sarah Bush Johnston. Tổng cộng ông đi học chưa đầy một năm và chủ yếu tự học.

Đến năm 21 tuổi, tiền công làm thuê của ông vẫn thuộc về cha. Ông đã hai lần đi bè chở hàng xuống New Orleans, chuyến đầu vào mùa xuân năm 1828.

1831–1835: New Salem, lần thua cử duy nhất và món nợ

Năm 1831, bè của ông mắc trên một con đập ở New Salem, bang Illinois, rồi ông ở lại làm thư ký tiệm buôn. Theo lời kể lại, ông đã dỡ bớt hàng và khoan lỗ ở mũi bè để đưa bè qua đập. Năm 1832, ông được đồng đội bầu làm đại úy trong chiến tranh Black Hawk và về sau coi đó là thành công khiến mình vui nhất. Cùng năm, ông ra tranh cử nghị viện bang, xếp thứ tám trong mười ba ứng viên và trượt, dù được 277 trên khoảng 300 phiếu ở New Salem. Đây là lần duy nhất ông thua khi cử tri trực tiếp bầu cho tên mình.

Sau đó ông cùng William Berry vay tiền mở cửa hàng, nhưng việc buôn bán sa sút. Đầu năm 1835 Berry qua đời, để lại cho ông khoản nợ hơn 1.000 đô la mà ông gọi đùa là “món nợ quốc gia”. Ông làm trưởng bưu cục, phụ tá đo đạc và tự học luật, rồi trả dần trong nhiều năm.

1834–1849: Từ nghị viện bang đến Quốc hội

Ngay trong những năm nợ nần, ông đắc cử nghị viện bang Illinois từ năm 1834, khi mới 25 tuổi, và tái đắc cử liên tiếp. Ông hành nghề luật sư rồi chuyển lên Springfield. Đầu năm 1841, hôn ước với Mary Todd tan vỡ và ông viết rằng mình là “người khốn khổ nhất trần gian”. Gần hai năm sau họ vẫn kết hôn.

Năm 1843, thấy bạn cùng đảng đang dẫn trước, ông chủ động rút lui và dàn xếp thỏa thuận luân phiên giữa các ứng viên. Nhờ đó ông đắc cử Quốc hội năm 1846. Cuối năm 1847, ông đưa ra các nghị quyết chất vấn Tổng thống Polk về nơi người Mỹ ngã xuống để biện minh cho cuộc chiến với Mexico, và bị báo chí đối lập chế giễu. Theo thỏa thuận, ông không tái tranh cử. Năm 1849 ông trượt chức Ủy viên Tổng cục Đất đai và từ chối chức Thống đốc lãnh thổ Oregon. Đầu năm 1850, con trai thứ hai của ông mất khi chưa đầy bốn tuổi. Ông quay về nghề luật.

1854–1855: Đạo luật Kansas–Nebraska và ghế Thượng viện

Mùa xuân năm 1854, Quốc hội thông qua đạo luật Kansas–Nebraska do Stephen Douglas khởi xướng, mở đường cho chế độ nô lệ lan sang các vùng đất mới. Ông cho biết chưa bao giờ mình thấy bị khuấy động như thế và quay lại chính trường. Ông đắc cử nghị viện bang nhưng từ chối ghế để nhắm tới Thượng viện.

Ngày 8 tháng 2 năm 1855, ở vòng đầu ông dẫn đầu với 44 phiếu, sát sau là James Shields với 41 phiếu. Năm nghị sĩ Dân chủ chống đạo luật không chịu bầu cho một người thuộc đảng Whig và dồn phiếu cho Lyman Trumbull. Đến vòng chín, Thống đốc Joel Matteson có 47 phiếu, Trumbull 35 còn Lincoln chỉ còn 15. Sợ người của mình ngả hết sang Matteson, ông khuyên họ chuyển sang Trumbull, và Trumbull thắng ở vòng mười với 51 phiếu. Hôm sau ông viết cho Elihu Washburne: “Nỗi đau cuối cùng cũng qua.” Theo các nhà viết tiểu sử, tình bạn giữa Mary Lincoln và vợ Trumbull chấm dứt từ đó.

1858–1860: Tranh luận với Douglas và đề cử Tổng thống

Năm 1858, đảng Cộng hòa chọn ông tranh cử Thượng viện với Douglas. Ông đưa ra lời cảnh báo nổi tiếng về “ngôi nhà tự chia rẽ” và hai người có bảy cuộc tranh luận công khai khắp Illinois. Đảng của ông hơn khoảng 24.000 phiếu phổ thông, nhưng do cách chia khu bầu cử, nghị viện bang chọn Douglas với tỷ số 54 trên 46. Đây là một thất bại thật, nhưng ông được cả nước lắng nghe. Các bài báo về những cuộc tranh luận được in thành sách, và đầu năm 1860 ông đọc diễn văn ở Cooper Union, New York.

Giữa tháng 5 năm 1860, đại hội đảng Cộng hòa họp ở Chicago. Norman Judd, người từng không bầu cho ông năm 1855, vận động đưa đại hội về Illinois và đứng ra đề cử ông. Ông giành đề cử ở vòng ba, rồi đắc cử Tổng thống với khoảng 40% phiếu phổ thông.

1861–1865: Nội chiến và Tuyên ngôn Giải phóng

Bảy bang miền Nam ly khai trước lễ nhậm chức của ông. Ông mời cả những đối thủ từng tranh đề cử vào các bộ quan trọng. Đầu năm 1862, con trai Willie qua đời. Tháng 8 năm 1862, ông viết cho Horace Greeley rằng nếu cứu được Liên bang mà không phải giải phóng người nô lệ nào, ông cũng sẽ làm. Sau đó ông công bố Tuyên ngôn Giải phóng sơ bộ, và đầu năm 1863 ký bản chính thức, vốn chỉ áp dụng cho vùng đang nổi dậy. Ông tái đắc cử năm 1864, và đầu năm 1865 Hạ viện thông qua Tu chính án thứ mười ba, do chính Trumbull chủ trì soạn. Đêm 14 tháng 4 năm 1865, ông bị bắn ở nhà hát Ford và mất sáng hôm sau.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Chuyện cậu bé chín tuổi vót chốt gỗ đóng quan tài cho mẹ chỉ là lời kể lại, đến từ hồi ức mà William Herndon ghi chép.
  • Việc chủ nợ kiện, ngựa và đồ đo đạc bị tịch thu rồi James Short mua lại cũng là giai thoại qua hồi ức, độ chắc chỉ ở mức trung bình.
  • Theo lời Herndon, cái chết của Ann Rutledge khiến ông u uất kéo dài. Nguồn này có độ chắc thấp, nên không nên coi là sự thật đã được xác lập.
  • Câu nói “trượt chân chứ chưa ngã” sau thất bại năm 1858 cũng chỉ là giai thoại.
  • Về chủng tộc, tại Charleston năm 1858 ông nói chưa từng ủng hộ bình đẳng xã hội và chính trị hoàn toàn giữa hai chủng tộc. Quan điểm của ông về sau thay đổi dần. Tuyên ngôn Giải phóng cũng chỉ áp dụng cho các vùng nổi dậy, và mục tiêu hàng đầu của ông lúc đó là giữ Liên bang.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Danh sách thất bại lan truyền đã bỏ sót điều quan trọng: ông thắng bảy trong tám lần cử tri trực tiếp bầu cho tên mình. Năm 1855 ông tự chọn mất ghế để giữ liên minh. Năm 1858 ông thua thật, nhưng có được diễn đàn trước cả nước. Những người ông giữ lại năm xưa, như Trumbull và Judd, về sau góp phần đưa ông vào Nhà Trắng.

Bài học nhỏ mà kịch bản gợi ra là khi gặp một bước lùi, ta nên phân biệt giữa việc mất một vị trí tạm thời và việc mất mục tiêu cốt lõi. Đôi khi lùi một bước để nâng đỡ người đồng hành lại là cách giữ lấy điều mình thật sự muốn giữ.

Câu hỏi thường gặp

Lincoln thua bao nhiêu lần bầu cử?

Khi cử tri trực tiếp bỏ phiếu cho tên ông, ông thắng bảy lần và thua một lần, vào năm 1832. Các lần mất ghế Thượng viện năm 1855 và 1858 là do cách bầu qua nghị viện bang.

Vì sao Lincoln mất ghế Thượng viện năm 1855?

Sau nhiều vòng bỏ phiếu bế tắc, ông khuyên 15 người ủng hộ chuyển phiếu sang Lyman Trumbull để ứng viên ủng hộ đạo luật Nebraska không thắng. Trumbull đắc cử ở vòng mười.

Lincoln có thực sự phá sản không?

Cửa hàng chung vốn với William Berry thất bại, và ông gánh khoản nợ hơn 1.000 đô la sau khi Berry qua đời. Ông trả dần trong nhiều năm. Chuyện ngựa và đồ nghề bị tịch thu là giai thoại.

Lincoln đắc cử Tổng thống năm nào và với bao nhiêu phiếu?

Ông đắc cử mùa thu năm 1860 với khoảng 40% số phiếu phổ thông. Bảy bang miền Nam đã ly khai trước lễ nhậm chức.

Tuyên ngôn Giải phóng có xóa bỏ chế độ nô lệ ngay không?

Không. Văn bản ký đầu năm 1863 chỉ áp dụng cho các vùng đang nổi dậy. Việc xóa bỏ hẳn chế độ nô lệ đến sau với Tu chính án thứ mười ba, mà Hạ viện thông qua đầu năm 1865.

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia, “Early life and career of Abraham Lincoln” và các mục liên quan
  • Tự truyện của Lincoln gửi Fell (1859) và Scripps (1860)
  • Collected Works of Abraham Lincoln, tập 1 và 2, gồm thư gửi Washburne ngày 9/2/1855
  • William Herndon, các phỏng vấn và hồi ức về Lincoln
  • Michael Burlingame, tiểu sử Lincoln, tập 1
  • Allen Guelzo, sách năm 2008 về Lincoln và Douglas
  • Doris Kearns Goodwin; Eric Foner; Elizabeth Keckley (1868)
  • Papers of Abraham Lincoln; National Park Service (Lincoln Home)

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.