Howard Schultz là doanh nhân người Mỹ đã mua lại Starbucks năm 1987 và đưa một xưởng rang nhỏ ở Seattle thành chuỗi cà phê khắp thế giới. Câu chuyện của ông chạy từ tuổi thơ trong khu nhà ở xã hội ở Brooklyn thập niên 1950–1960 đến phiên điều trần tại Thượng viện Mỹ năm 2023. Nó đáng quan tâm vì cùng một ký ức tuổi thơ vừa giúp ông làm nên điều tốt, vừa khiến ông khó hiểu những người pha chế muốn có tiếng nói riêng.

Tóm tắt nhanh

Schultz lớn lên khi chứng kiến cha mất việc, không có bảo hiểm sau một tai nạn. Ông thôi việc ở New York để theo cà phê, rời Starbucks lập Il Giornale rồi mua lại Starbucks năm 1987. Ông cấp bảo hiểm y tế và cổ phiếu cho cả nhân viên bán thời gian, nhưng về sau lại bị cáo buộc cản trở công đoàn. Chính sự thấu cảm của ông cũng có giới hạn: ông xem phúc lợi là món quà của người chủ tốt, trong khi nhân viên muốn tự mình đàm phán.

Diễn biến chính

1953–1975: Tuổi thơ ở Brooklyn và người cha trên ghế sofa

Howard sinh năm 1953 tại Brooklyn. Cha ông là Fred, cựu binh quân y làm tài xế; mẹ là Elaine, làm lễ tân. Năm 1956, gia đình dọn vào khu nhà ở xã hội Bayview ở Canarsie. Tháng 1/1961, theo lời Schultz kể, cha ông trượt chân trên băng khi đi giao tã, gãy mắt cá và mất việc, không có bảo hiểm hay tiền tiết kiệm. Cậu bé bảy tuổi nhìn cha nằm bó bột trên ghế sofa hàng tháng trời.

Cậu sớm đi làm: giao báo năm 12 tuổi, làm xưởng thuộc da năm 16 tuổi. Nhờ bóng bầu dục, ông nhận học bổng Đại học Northern Michigan năm 1971 và năm 1975 trở thành người đầu tiên trong nhà tốt nghiệp đại học.

1976–1984: Từ Xerox đến quán espresso ở Milan

Năm 1976 ông làm bán hàng cho Xerox, năm 1979 quản lý mảng Mỹ của hãng đồ gia dụng Thụy Điển Hammarplast. Năm 1981, thấy một cửa hàng nhỏ ở Seattle đặt rất nhiều phễu lọc cà phê, ông bay đến tìm hiểu và gặp Starbucks ở chợ Pike Place. Năm 1982, ở tuổi 29, ông chuyển đến Seattle với mức lương thấp hơn để phụ trách bán lẻ và tiếp thị.

Chuyến đi Milan năm 1983 cho ông ý tưởng về “nơi chốn thứ ba” giữa nhà và chỗ làm. Hai nhà sáng lập Jerry Baldwin và Gordon Bowker chưa muốn biến Starbucks thành quán giải khát. Tháng 4/1984, họ chỉ cho thử một quầy espresso ở cửa hàng góc phố 4 và Spring, và không chịu mở rộng.

1985–1986: Il Giornale và những lần bị từ chối

Năm 1985 Schultz rời Starbucks lập Il Giornale. Starbucks góp 150.000 USD vốn mồi và Baldwin vào hội đồng quản trị. Theo lời ông kể sau này, ông gặp 242 nhà đầu tư và nhận 217 lời từ chối; bác sĩ Ron Margolis, người không uống cà phê, đã ký séc 100.000 USD. Cửa hàng đầu tiên khai trương tháng 4/1986.

1987–1991: Mua lại Starbucks, bảo hiểm và Bean Stock

Năm 1987, Baldwin giữ Peet’s và bán Starbucks cùng sáu cửa hàng và xưởng rang với giá 3,8 triệu USD. Khi một nhà đầu tư cũ chen ngang với mức giá khoảng 4 triệu USD, theo lời Schultz, luật sư Bill Gates cha đã can thiệp. Thương vụ hoàn tất tháng 8/1987. Tháng 1/1988, cha ông qua đời vì ung thư phổi.

Năm 1988 Starbucks cấp bảo hiểm y tế cho cả nhân viên bán thời gian. Năm 1991, đúng ngày mở cửa hàng thứ 100, công ty công bố Bean Stock; ông gọi mọi người là “đối tác”. Starbucks lên sàn chứng khoán năm 1992 và ông rời ghế tổng giám đốc điều hành năm 2000.

2006–2008: SuperSonics và lần quay lại cứu công ty

Ông bán đội SuperSonics năm 2006 giá 350 triệu USD; đội chuyển đi năm 2008 và sau này ông coi đó là một trong những hối tiếc lớn nhất. Ngày 7/1/2008 ông quay lại làm tổng giám đốc điều hành. Ngày 26/2/2008, hơn 7.000 cửa hàng đóng khoảng ba tiếng để đào tạo lại khoảng 135.000 nhân viên; tháng 7/2008 công ty đóng khoảng 600 cửa hàng, ảnh hưởng khoảng 12.000 người, chi phí tới 348 triệu USD.

2021–2024: Công đoàn và phiên điều trần

Ngày 9/12/2021, cửa hàng ở đại lộ Elmwood, Buffalo bỏ phiếu lập công đoàn Starbucks Workers United. Từ tháng 3/2022 Schultz làm tổng giám đốc điều hành tạm quyền và gọi làn sóng này là áp lực từ bên ngoài. Ngày 29/3/2023, ông ra điều trần trước ủy ban Thượng viện do Bernie Sanders chủ trì, khẳng định công ty không vi phạm luật và nhắc lại tuổi thơ trong nhà ở xã hội.

Cùng tháng 3/2023, một thẩm phán hành chính kết luận công ty có hành vi sai phạm nghiêm trọng, lan rộng ở 20 cửa hàng trong vụ Buffalo; công ty có quyền kháng cáo. Tháng 10/2024, Hội đồng Quan hệ Lao động Quốc gia xác định lời ông nói với nhân viên ở Long Beach là đe dọa trái luật. Cũng năm 2024, Tòa án Tối cao xử 8–1 nghiêng về Starbucks trong vụ ở Memphis, nhưng chỉ về thủ tục.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Nhiều chi tiết tuổi thơ, chuyện 217 lần bị từ chối, tấm séc của bác sĩ Margolis hay lời Bill Gates cha đều chủ yếu dựa vào lời kể của Schultz, nên nên đọc như giai thoại.
  • Người chen ngang vụ mua Starbucks: Schultz không nêu tên, còn Gordon Bowker kể đó là Sam Stroum. Vì sao người này lui bước đến nay chưa rõ.
  • Bà Elyse Maltz, bạn cùng khu thời nhỏ, cho rằng Bayview là cộng đồng trung lưu và đề nghị đừng gọi họ là người nghèo; phía Schultz đáp rằng có tháng nhà ông không trả nổi tiền thuê dưới 100 USD.
  • Về công đoàn, công ty nói họ thương lượng thiện chí; công đoàn nói họ bị trì hoãn và trả đũa. Các phán quyết nêu trên chỉ liên quan những vụ cụ thể, và hai bên chưa có hợp đồng đầu tiên vào thời điểm video được thực hiện.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Câu chuyện cho thấy một nỗi đau tuổi thơ có thể thành động lực: ký ức về người cha không có chỗ dựa giúp Schultz đi trước thời đại khi trao bảo hiểm và cổ phiếu cho nhân viên bán thời gian.

Nhưng cũng chính ký ức ấy có lúc che mất tầm nhìn. Khi xem phúc lợi là món quà, ông khó nghe nhân viên đòi tự ngồi vào bàn đàm phán. Bài học nhẹ nhàng ở đây: thương người không chỉ là che chở, mà còn là để họ tự nói điều mình cần.

Câu hỏi thường gặp

Howard Schultz là ai?

Howard Schultz sinh năm 1953 ở Brooklyn, New York, là người mua lại Starbucks năm 1987 và biến nó thành chuỗi cà phê toàn cầu. Ông làm tổng giám đốc điều hành đến năm 2000, rồi quay lại giữ vị trí này nhiều lần.

Schultz mua lại Starbucks khi nào và với giá bao nhiêu?

Thương vụ hoàn tất vào tháng 8/1987 với giá 3,8 triệu USD, gồm thương hiệu Starbucks, sáu cửa hàng và xưởng rang. Jerry Baldwin giữ lại hãng Peet’s.

Chuyện 217 lần bị từ chối có đáng tin không?

Con số 242 nhà đầu tư được mời và 217 người từ chối chỉ dựa vào lời kể của chính Schultz (hồi ký năm 1997), nên cần xem là giai thoại chứ chưa phải dữ kiện được kiểm chứng độc lập.

Vì sao Schultz cấp bảo hiểm y tế cho nhân viên bán thời gian?

Theo lời ông kể, ký ức về người cha gãy mắt cá, mất việc và không có bảo hiểm là động lực lớn. Năm 1988, ông thuyết phục hội đồng quản trị cấp bảo hiểm y tế cả cho nhân viên bán thời gian.

Bean Stock là gì?

Là chương trình quyền chọn cổ phần Starbucks công bố năm 1991, đúng ngày mở cửa hàng thứ 100. Nhân viên đủ điều kiện, kể cả người pha chế bán thời gian, đều được tham gia.

Schultz bị cáo buộc điều gì liên quan đến công đoàn?

Thượng nghị sĩ Bernie Sanders cáo buộc Starbucks ngăn cản công đoàn trái luật tại phiên điều trần ngày 29/3/2023. Schultz khẳng định công ty không vi phạm pháp luật, còn các cơ quan lao động đã ra những phán quyết bất lợi trong một số vụ cụ thể.

Nguồn tham khảo

  • Wikipedia, “Howard Schultz” — en.wikipedia.org
  • PBS NewsHour, 29/3/2023, phiên điều trần của Ủy ban HELP — pbs.org
  • Post Alley (David Brewster), 17/9/2020, về Bill Gates Sr. và thương vụ Starbucks — postalley.org
  • Tóm tắt hồi ký Pour Your Heart Into It (befreed.ai) và bài của Carmine Gallo về Schultz và người cha
  • SEC, Starbucks Form 8-K (6/2008) về việc đóng 600 cửa hàng — sec.gov
  • UPI, 26/2/2008, về việc đóng cửa để đào tạo — upi.com
  • CNN, 3/10/2024, phán quyết của NLRB về lời nói của Schultz ở Long Beach
  • Faegre Drinker, 6/2024, về vụ Starbucks v. McKinney
  • NBC News, 2019, về Schultz và SuperSonics
  • Starbucks, chương trình Bean Stock — about.starbucks.com
  • Fortune, 28/2/2024, về khung đàm phán giữa Starbucks và công đoàn

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.