Chung Ju-yung, người sáng lập Hyundai, là nhân vật của câu chuyện này: một cậu bé nhà nông Triều Tiên sinh năm 1915, chỉ học hết tiểu học, về sau dựng nên cả đế chế xây dựng, đóng tàu và ô tô. Hành trình của ông trải qua thời Nhật thuộc, chiến tranh, giai đoạn công nghiệp hoá dưới thời Park Chung-hee và những năm cuối đời đầy sóng gió. Câu chuyện đáng quan tâm vì nó cho thấy cả cái gan nhận việc chưa biết làm lẫn những người, những chính sách đã đỡ phía sau.

Tóm tắt nhanh

Chung Ju-yung nhiều lần mất trắng: tiệm gạo bị đóng, xưởng sửa xe cháy rồi bị sáp nhập, cầu Goryeong lỗ nặng, đường ở Thái Lan lỗ tiếp. Mỗi lần ông đều nhận việc trước rồi mới học, và trả học phí bằng uy tín của mình. Bước ngoặt đến khi nhà nước chọn ngành đóng tàu và bảo lãnh vốn vay, cùng thời thế thuận lợi như chiến tranh Việt Nam hay cơn sốt tiền dầu Trung Đông. Vì vậy thành công của ông là sự pha trộn giữa sự liều lĩnh và hậu thuẫn lớn từ bên ngoài.

Diễn biến chính

1915–1936: Cậu bé bỏ nhà bốn lần

Ông sinh ngày 25/11/1915 ở làng Asan, huyện Tongchon, là con trai cả của một nhà nông nghèo, và về sau lấy tên làng làm tên hiệu. Cha muốn con nối nghiệp ruộng đồng, còn cậu thì đọc báo Dong-A và mơ về thành phố.

Theo lời kể của chính ông, cậu bỏ nhà bốn lần. Lần lấy khoảng 70 won tiền bán bò của cha và của chú để đi tàu đêm lên Seoul là lần liều nhất; cha cậu lần theo và đưa con về. Lần cuối cậu ở lại, làm phu bến cảng Incheon, phụ hồ, làm xưởng mạch nha rồi giao gạo cho tiệm Bokheung, sau đó được chủ giao lại cả tiệm. Năm 1936, ông cưới bà Byun Joong-suk.

1937–1957: Mất trắng rồi dựng lại

Cuối thập niên 1930, chế độ phân phối lương thực thời chiến của Nhật buộc tiệm gạo Kyungil phải đóng cửa. Khoảng năm 1940, ông mở xưởng sửa xe Ado Service bằng khoản vay 3.000 won không thế chấp; xưởng cháy chưa đầy một tháng sau, người cho vay lại cho vay thêm 3.500 won. Đến năm 1943, xưởng bị buộc sáp nhập vào một nhà máy thép.

Sau chiến tranh, ông mở Hyundai Auto Service năm 1946, lập công ty xây dựng năm 1947 và hợp nhất thành Hyundai Construction tháng 1/1950. Thời chiến tranh Triều Tiên, công ty sống nhờ hợp đồng của quân đội Mỹ, với kênh liên lạc là người em Chung In-yung làm phiên dịch.

Cầu Goryeong bắc qua sông Nakdong, gần Daegu, là công trình lớn nhất nhà nước giao thầu lúc đó. Hợp đồng trọn gói gặp lạm phát hậu chiến nên Hyundai lỗ nặng. Ông không chịu bỏ dở vì uy tín đang bị đặt cược, và cầu xong tháng 5/1955, trễ chừng hai tháng. Năm 1957, Hyundai trúng thầu cầu Hangang ở Seoul.

1961–1971: Nhà nước, Thái Lan và Barclays

Từ năm 1961, chính quyền Park Chung-hee quốc hữu hoá ngân hàng và phân bổ tín dụng; doanh nghiệp làm được việc nhà nước giao thì có vốn và hợp đồng. Ông Chung được ưu ái bằng các hợp đồng cầu, đập và đường. Năm 1965, Hyundai thắng thầu đường cao tốc Pattani–Narathiwat ở Thái Lan, công trình ngoài nước đầu tiên của ngành xây dựng Hàn Quốc. Công trình thông xe tháng 3/1968, trễ ba tháng và lỗ khoảng ba triệu đô; chính ông thừa nhận đã lao vào khi chưa biết cả việc lu nền đường.

Khi chính phủ chọn ngành đóng tàu, Hyundai chưa có xưởng. Năm 1971, ông sang London tìm vốn; ngân hàng đòi một bảo lãnh tín dụng xuất khẩu và một người mua tàu thật. Nhà nước Hàn Quốc đứng ra bảo lãnh, còn ông mang ảnh bãi cát vịnh Mipo cùng bản vẽ mượn của một xưởng Scotland đi chào hàng. Chủ tàu Hy Lạp George Livanos đặt hai siêu tàu chở dầu, với điều kiện đóng y hệt tàu của xưởng Scotland kia.

1972–1983: Xưởng tàu trên bãi cát Mipo

Xưởng khởi công tháng 3/1972 với sự có mặt của Park Chung-hee, và giai đoạn một xong sau hai năm ba tháng. Tháng 6/1974, hai con tàu đầu tiên được đặt tên, chiếc đầu là Atlantic Baron. Ngay lúc đó, cú sốc dầu mỏ khiến thị trường siêu tàu chở dầu sụp đổ và Livanos từ chối nhận tàu. Ông đóng tiếp và lập công ty vận tải biển để tự chạy tàu. Năm 1983, Hyundai đứng đầu thế giới về sản lượng tàu.

1975–1980: Jubail, cảng giữa sa mạc

Nhìn tiền dầu đổ về vùng Vịnh, ông nhắm vào cảng công nghiệp Jubail ở Ả Rập Xê Út. Năm 1976, Hyundai thắng thầu với giá khoảng 931 triệu đô, thấp hơn nhà thầu thứ hai khoảng 300 triệu đô. Toàn bộ 89 khối chân đế, mỗi khối nặng 500 tấn, được chế tạo ở Ulsan rồi kéo sang bằng sà lan, đi 12.000 km, mỗi chuyến 35 ngày; bến dầu ngoài khơi xong sớm 10 tháng.

Cái giá nằm ở người thợ: gần 10.000 lao động Hàn Quốc sống trong lán trại, làm việc theo lối quân kỷ, và từ 1977 đến 1980 có ba đợt phản đối điều kiện khắc nghiệt. Cùng thời gian đó, Hyundai ra chiếc xe Pony năm 1976, và mẫu Excel bán được 168.000 chiếc ở Mỹ năm 1986.

1987–2003: Cái giá của thành công và đoàn bò

Từ năm 1987, xưởng tàu Ulsan nổ ra những cuộc đình công dữ dội; ông nổi tiếng độc đoán. Năm 1992, ở tuổi 77, ông lập đảng và ra tranh cử tổng thống, được khoảng 16% phiếu, xếp thứ ba. Tháng 11/1993, toà án Seoul tuyên ba năm tù vì dùng trái phép khoảng 62 triệu đô của tập đoàn cho chiến dịch, nhưng ông không bị giam do tuổi cao.

Tháng 6/1998, ông ngồi trên đoàn 50 xe tải chở 500 con bò qua Bàn Môn Điếm sang Bắc Triều Tiên, rồi thêm 501 con vào cuối tháng 10. Năm 2000, các con trai tranh quyền và tập đoàn bị chia ra. Ông mất ngày 21/3/2001; năm 2003, người con ông chọn kế nghiệp là Chung Mong-hun cũng qua đời.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Chuyện bỏ nhà và con bò của cha: gần như đều xuất phát từ lời chính ông kể; các nguồn cũng lệch nhau về việc lần lấy tiền bò là lần thứ ba hay thứ tư. Chuyện phủ lúa mạch xanh nghĩa trang ở Busan cũng là lời kể của ông.
  • Tờ 500 won: nguồn nói ông đưa cho hãng tư vấn Appledore, nguồn khác nói cho Barclays. Bản chắc chắn hơn cho rằng nó chỉ đổi được lá thư giới thiệu.
  • Các con số: khoản lỗ Goryeong lớn hơn giá hợp đồng, nợ trả 20 năm, hợp đồng Jubail bằng một phần tư ngân sách quốc gia đều dựa chủ yếu vào một nguồn và hay bị kể phóng đại.
  • Chuyện truyền miệng: con tàu đóng hai nửa không khớp, hay câu «Này, đã thử chưa?», chưa có ngày giờ hay người chứng kiến, nên chỉ nên nghe như giai thoại.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Bài học dùng được nhất nằm ở cách ông ký hợp đồng chứ không phải cái gan. Trước khi nhận việc chưa từng làm, hãy viết ra khoản lỗ xấu nhất bằng con số; nếu vượt quá sức một mình gánh, đó không còn là học phí mà là tiền đặt cược của người khác. Với việc kéo dài, đừng chốt giá cả gói khi giá đầu vào có thể biến động, và khi chưa biết làm thì học từ người đã biết, như Hyundai chép tàu Scotland hay lắp xe Ford trước khi làm Pony.

Cũng đừng quên phần thời thế: quân đội Mỹ cần nhà thầu, chiến tranh Việt Nam đem về lợi nhuận, nhà nước cần người dám nhận ngành mới, Trung Đông thừa tiền dầu. Ông đặt tên hồi ký là «Có thử thách, nhưng không có thất bại», dù cây cầu, con đường ở Thái Lan và cuộc tranh cử đều là thất bại thật.

Câu hỏi thường gặp

Chung Ju-yung là ai?

Ông là người sáng lập Hyundai, sinh ngày 25/11/1915 trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Asan, nay thuộc Bắc Triều Tiên. Ông chỉ học hết tiểu học nhưng dựng nên một trong những tập đoàn lớn nhất Hàn Quốc.

Cầu Goryeong liên quan gì đến Chung Ju-yung?

Đây là công trình lớn nhất nhà nước giao thầu lúc đó, Hyundai nhận theo hợp đồng trọn gói. Lạm phát khiến công ty lỗ nặng, nhưng ông vẫn làm xong cầu vào tháng 5/1955, chỉ trễ khoảng hai tháng.

Hyundai đã đóng tàu khi chưa có xưởng như thế nào?

Ông mang ảnh bãi cát vịnh Mipo và bản vẽ tàu mượn của một xưởng Scotland đi chào hàng. Chủ tàu Hy Lạp George Livanos đặt hai siêu tàu chở dầu, còn nhà nước Hàn Quốc đứng ra bảo lãnh vốn vay.

Chuyện tờ 500 won in hình thuyền rùa có chắc chắn không?

Đây là giai thoại nổi tiếng nhưng các nguồn kể khác nhau về người nhận tờ tiền và tác dụng của nó. Bản đáng tin hơn cho rằng nó chỉ giúp ông có một lá thư giới thiệu, còn vốn vay đến nhờ người mua tàu và bảo lãnh của nhà nước.

Vì sao ông đưa 1.001 con bò sang Bắc Triều Tiên?

Năm 1998, ông đưa 500 con bò rồi thêm 501 con qua Bàn Môn Điếm. Ông nói đó là cách trả món nợ con bò cha mình đã bán thuở trước; lý do chọn số 1.001 chỉ là lời kể.

Chung Ju-yung mất khi nào?

Ông qua đời ngày 21/3/2001 vì biến chứng viêm phổi, thọ 85 tuổi.

Nguồn tham khảo

  • Richard M. Steers, Made in Korea: Chung Ju Yung and the Rise of Hyundai (Routledge, 1999)
  • Alice Amsden, Asia's Next Giant (1989)
  • The Guardian, The New York Times, Christian Science Monitor: các bài tưởng niệm tháng 3/2001
  • Middle East Institute (Jeong, 2018) về Hyundai ở Ả Rập Xê Út
  • Seoul Shinmun, Korea Daily, NewDaily, Newsis, Ajunews, OhmyNews, JoongAng, Money Today (các bài tiếng Hàn)
  • AP/Deseret News (1998, 2000) và hãng tin năm 2003 về đoàn bò và Chung Mong-hun
  • HD Hyundai Heavy Industries (tư liệu công ty), Wikipedia tiếng Hàn và tiếng Anh

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.