Câu chuyện của Sara Blakely, người sáng lập thương hiệu Spanx, thường được kể như chuyện về lòng can đảm. Video này đọc lại giai đoạn từ cuối thập niên 1990 đến năm 2021 qua một câu hỏi khác: sau mỗi lần bị từ chối, bà còn đủ tiền, thời gian và người ủng hộ để thử tiếp hay không? Đó là lý do hành trình từ nghề bán máy fax đến chiếc quần tất không chân đáng để xem kỹ.

Tóm tắt nhanh

Blakely không liều bỏ hết để theo giấc mơ. Bà giữ lương bán máy fax, tự làm phần nào làm được (tra cứu, viết đơn bằng sáng chế, bán hàng), nên những lời từ chối đầu tiên chỉ làm bà mất công. Cách thử rẻ ấy giúp bà còn đứng đó khi cơ hội đến, nhưng nó không che hết rủi ro: năm 2001, sau khi đã có khách, một xưởng sản xuất đóng cửa đã đẩy bà vào nguy cơ thiếu hàng. Ngoài ra còn có phần may mắn và thời thế mà chính bà thừa nhận.

Diễn biến chính

Tuổi thơ và những lần chệch hướng (đến đầu thập niên 1990)

Bà sinh ngày 27/2/1971 ở Clearwater, bang Florida; cha là luật sư chuyên bồi thường thương tích, mẹ là hoạ sĩ. Theo lời bà kể, cha hay hỏi các con tuần này đã thất bại ở việc gì, và bà rút ra rằng thất bại là không dám thử chứ không phải không đạt kết quả. Bà tốt nghiệp ngành truyền thông ở Đại học bang Florida năm 1993.

Bà muốn làm luật sư nhưng thi LSAT hai lần với điểm thấp, nên giấc mơ ấy dừng lại. Sau đó bà thử vai ở Disney World và làm khoảng ba tháng ở khu Epcot; chính bà gọi quãng này là đáy.

Bảy năm bán máy fax

Bà bán máy fax tận nơi cho Danka, gần như toàn gõ cửa người lạ. Theo lời bà, danh thiếp bị xé mỗi tuần, có lần bà bị mời ra khỏi toà nhà; ban đêm bà còn diễn hài độc thoại. Bà làm khoảng bảy năm (con số ước chừng) và lên làm người huấn luyện bán hàng toàn quốc. Đổi lại, bà có kỹ năng trình bày món hàng với người lạ trong vài phút và có lương đều.

Ý tưởng năm 1998 và những bước tự làm

Năm 1998, bà cắt bỏ phần chân của một chiếc quần tất bó bụng để mặc bên trong chiếc quần màu kem. Theo lời bà, bà dồn năm nghìn đô tiết kiệm vào ý tưởng và giữ kín khoảng một năm để ý tưởng khỏi bị những lời bàn ra làm nản.

Bà tự đến thư viện Georgia Tech tra các bằng sáng chế về quần tất, mua sách hướng dẫn để tự viết đơn, và để mẹ vẽ bản phác hoạ. Sau đó bà thuê luật sư hoàn thiện phần pháp lý, khoảng bảy trăm năm mươi đô theo một nguồn gián tiếp. Đơn nộp ngày 6/4/2000 và bằng được cấp ngày 21/8/2001. Tên Spanx cũng do bà tự nghĩ.

Từ chối, rồi một cuộc gọi lại

Gọi điện cho các xưởng dệt bị từ chối, bà tự lái xe quanh Bắc Carolina trong một tuần và vẫn bị lắc đầu. Theo lời bà, hai tuần rưỡi đến ba tuần sau, một chủ xưởng gọi lại nhận làm. Người này là ai thì các nguồn không thống nhất, nên video không nêu tên. Sau đó là gần một năm làm mẫu thử trên bản thân, mẹ và bạn bè.

Neiman Marcus, Oprah và QVC (2000–2001)

Bà tự mua vé đến Dallas để xin mười phút với một người thu mua của Neiman Marcus; chuỗi này là nhà bán lẻ đầu tiên của Spanx, bán thử ở bảy cửa hàng năm 2000. Ban ngày bà vẫn bán máy fax, ban đêm đóng gói đơn hàng; người bạn trai khi ấy bỏ việc để lo gửi hàng.

Tháng 11/2000, Oprah Winfrey chọn Spanx vào danh sách món đồ yêu thích của chương trình. Bà chỉ nghỉ việc ở Danka quanh thời điểm đó. Tháng 5/2001, bà lên QVC và bán được tám nghìn đôi chỉ trong vài phút. Bà cũng gặp thời: ngành quần tất đã sụt giảm nhiều năm, còn các hãng lớn như Sara Lee chỉ ra sản phẩm tương tự sau Spanx.

Rủi ro, thuê người giỏi hơn và thương vụ 2021

Năm 2001, theo lời bà kể với báo Philadelphia Inquirer, xưởng duy nhất đang làm hàng báo trước năm ngày rồi đóng cửa. Năm 2002, bà thuê Laurie Ann Goldman, người từng làm mười năm ở Coca-Cola, làm giám đốc điều hành trong mười hai năm. Công ty lớn lên không nhận vốn ngoài suốt hai mươi mốt năm. Tháng 3/2012 Forbes đưa bà vào danh sách tỷ phú ở tuổi 41.

Sau đó thị trường đông đúc hơn: bằng sáng chế hết hạn năm 2020, đại dịch làm đồ định hình bán chậm, Skims lớn nhanh. Ngày 20/10/2021, Blackstone công bố mua phần lớn cổ phần với mức định giá 1,2 tỷ đô; thương vụ hoàn tất ngày 18/11/2021, trong số nhà đầu tư có Oprah Winfrey. Bà giữ lại một phần cổ phần đáng kể và làm chủ tịch điều hành. Tháng 2/2024, công ty có giám đốc điều hành và chủ tịch điều hành mới.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Phần lớn chi tiết (năm nghìn đô, lương bốn mươi nghìn đô, cảnh thay đồ trong nhà vệ sinh ở Dallas, câu chuyện xưởng phá sản) chỉ là lời bà tự kể, chưa có nguồn độc lập đối chiếu.
  • Danh tính chủ xưởng đổi ý và xưởng đầu tiên được các nguồn ghi khác nhau, kể cả Forbes.
  • Chi phí luật sư, giá chiếc quần màu kem, phí đăng ký tên Spanx và doanh thu những năm đầu đều lệch giữa các nguồn.
  • Có bài nói bà được cấp bằng trong một năm, nhưng văn bản bằng cho thấy gần hai năm.
  • 1,2 tỷ đô là giá trị định giá công ty, không phải số tiền bà nhận; số tiền Blackstone thực trả không được công bố.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Điểm đáng chú ý là bà giữ được khả năng thử thêm sau mỗi lần bị từ chối. Kiên trì chỉ dùng được khi lần thua trước chưa lấy hết vốn; trong những năm đầu, bà gần như không đặt cược thứ gì mà một lời từ chối có thể lấy đi hết. Khi đã có khách, cái giá của rủi ro thay đổi, và bà biết thuê người giỏi hơn mình ở chỗ mình yếu.

Câu chuyện cũng có những phần không ai tự mua được: khoản tiết kiệm sẵn có, bảy năm quen bị từ chối, sự giúp đỡ của mẹ và bạn bè, và cuộc gọi của chương trình Oprah. Năm 2013, trong thư cam kết từ thiện, chính bà viết rằng mình sinh ra ở đúng đất nước, vào đúng thời điểm. Thử rẻ không tạo ra may mắn, nó chỉ giữ cho người ta còn đứng đó khi may mắn đi ngang qua.

Câu hỏi thường gặp

Sara Blakely khởi nghiệp Spanx với bao nhiêu tiền?

Theo lời bà kể, bà dùng toàn bộ năm nghìn đô la tiền tiết kiệm. Con số này chỉ có một nguồn là chính bà, dù bà kể nhất quán nhiều năm. Khi ấy bà vẫn giữ việc bán máy fax với mức lương khoảng bốn mươi nghìn đô một năm.

Sara Blakely có bỏ việc để theo đuổi ý tưởng không?

Không ngay. Bà giữ việc ở Danka đến khoảng hai năm sau khi có ý tưởng, và chỉ nghỉ khi đã có đơn hàng của chuỗi bách hoá và cuộc gọi từ chương trình của Oprah. Các nguồn lệch nhau vài tuần về thời điểm nghỉ.

Bà có bằng sáng chế trong vòng một năm không?

Không. Đơn nộp ngày 6/4/2000 và bằng được cấp ngày 21/8/2001, tức gần hai năm sau ý tưởng. Bà tự viết đơn từ một cuốn sách hướng dẫn rồi thuê luật sư hoàn thiện phần pháp lý.

Oprah Winfrey đóng vai trò gì trong câu chuyện Spanx?

Tháng 11/2000, Oprah chọn Spanx vào danh sách món đồ yêu thích trên chương trình của mình, việc này có tài liệu. Cách sản phẩm đến tay Oprah thì các nguồn kể khác nhau. Năm 2021, Oprah còn góp mặt trong số nhà đầu tư vào Spanx.

Thương vụ Blackstone năm 2021 định giá Spanx bao nhiêu?

Ngày 20/10/2021, Blackstone công bố mua phần lớn cổ phần, định giá cả công ty 1,2 tỷ đô la. Đó là giá trị định giá, không phải số tiền Sara Blakely nhận; số tiền thực trả không được công bố. Bà giữ lại một phần cổ phần đáng kể và làm chủ tịch điều hành.

Bà có phải nữ tỷ phú tự lập đầu tiên không?

Không. Tháng 3/2012, Forbes đưa bà vào danh sách tỷ phú thế giới ở tuổi 41 với tư cách nữ tỷ phú tự lập trẻ nhất trong danh sách, không phải người đầu tiên. Con số tỷ đô cũng là ước tính của Forbes.

Nguồn tham khảo

  • Forbes (tháng 3/2012) và bài về QVC (4/2001)
  • Philadelphia Inquirer (11/11/2012)
  • CNBC Make It và CNBC (2013, 2019)
  • NPR Morning Edition (15/9/2016)
  • Entrepreneur (2014) và Fortune (2024, 2025)
  • Đại sảnh Danh vọng các Nhà phát minh Quốc gia Mỹ (invent.org)
  • Hồ sơ bằng sáng chế US 6,276,176 B1 (Google Patents)
  • Thư cam kết The Giving Pledge (2013)
  • CNN, Retail Dive, FashionUnited, Daily Upside và NBC (tháng 10/2021, về thương vụ Blackstone)

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.