Lý Gia Thành là doanh nhân Hồng Kông xuất thân từ cảnh mồ côi cha giữa thời chiến, và câu chuyện của ông thường được nhắc qua ba lần cả thành phố hoảng loạn mà ông chọn mua vào thay vì bán ra. Bài này tóm tắt video của kênh, đi từ Triều Châu năm 1928 đến lúc ông nghỉ hưu năm 2018.

Tóm tắt nhanh

Cậu bé Lý Gia Thành mất cha khoảng năm 1943, thôi học đi làm nuôi mẹ và ba em, rồi lập xưởng nhựa năm 1950 và gây dựng tập đoàn Trường Giang. Theo lời ông kể, ông không vay tiền để mua đất, nên khi Hồng Kông hoảng loạn năm 1967 và 1982–1983 ông còn khả năng mua trong lúc nhiều người phải bán. Nhưng thành quả ấy cũng nhờ thời thế và một ngân hàng sẵn lòng bắc cầu.

Diễn biến chính

1928–1943: Từ Triều Châu đến Hồng Kông, rồi mất cha

Lý Gia Thành sinh năm 1928 ở Triều Châu, Quảng Đông. Cha ông, Lý Vân Kinh, là hiệu trưởng một trường tiểu học. Chiến tranh Trung–Nhật làm gián đoạn việc học của ông từ năm mười tuổi, và năm 1940 cả nhà chạy sang Hồng Kông.

Hồng Kông thất thủ cuối năm 1941. Cha ông mắc bệnh lao, thiếu thuốc nên không qua khỏi; theo hồ sơ của quỹ mang tên ông, khi ấy ông chừng mười bốn tuổi (các nguồn lệch nhau về năm và tuổi). Ông thôi học hẳn để nuôi mẹ và ba em. Chuyện ông chạy bàn ở quán trà là chuyện người ta kể lại.

1949–1950: Hoảng loạn thứ nhất và chiếc xưởng nhỏ

Năm 1949, khi nội chiến Trung Hoa kết thúc, người tị nạn đổ về Hồng Kông và đường buôn bán sang đại lục bị cắt. Theo lời ông, việc làm ăn của công ty nơi ông làm sụt khoảng 90%, nhưng họ giữ hàng tồn thấp nên chịu được tốt hơn nhiều nhà khác.

Năm 1950, ở tuổi 22, ông rời ghế tổng giám đốc để lập xưởng Trường Giang ở Sao Cơ Loan, diện tích chưa tới 100 mét vuông, vốn chỉ vài nghìn đô la Mỹ gồm tiền dành dụm và tiền vay họ hàng. Xưởng làm đồ nhựa gia dụng và có lãi từ năm đầu.

1957–1960: Vua hoa nhựa và những toà nhà đầu tiên

Khoảng năm 1957, ông chuyển sang làm hoa nhựa xuất khẩu, bán chạy ở Âu Mỹ và được báo chí gọi là "vua hoa nhựa".

Năm 1958, khi chủ nhà đòi tăng tiền thuê, ông dùng tiền mặt xây toà nhà công nghiệp ở Bắc Giác, rồi thêm một toà ở Sài Loan năm 1960. Ông nói mình mua đất bằng tiền mặt của chính mình.

1967: Hoảng loạn thứ hai, mua giữa bạo động

Sau cơn rút tiền ở ngân hàng Hằng Sinh năm 1965, năm 1967 bạo động nổ ra khắp Hồng Kông. Nhiều người bán nhà đất giá rẻ để ra đi. Theo ông kể với Forbes, có toà nhà mới xây rẻ hơn cả giá đất; ông mua nhiều và nhấn mạnh rằng ông không vay, chỉ dùng tiền mặt dự trữ.

1972–1981: Lên sàn và thương vụ Hutchison

Công ty bất động sản Trường Giang lên sàn năm 1972; vợ ông, bà Trang Nguyệt Minh, là một giám đốc sáng lập.

Hutchison Whampoa được HSBC cứu giữa thập niên 1970. Đêm 25/9/1979, HSBC bán khoảng 22% cổ phần cho Trường Giang với giá 639 triệu đô la Hồng Kông. Theo Time, ngân hàng muốn có quan hệ với Bắc Kinh. Năm 1981 ông làm chủ tịch Hutchison, trở thành người Hoa đầu tiên nắm một hãng buôn lớn của người Anh.

1982–1985: Hoảng loạn thứ ba và Điện lực Hồng Kông

Sau chuyến thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Thatcher năm 1982, niềm tin vào tương lai Hồng Kông lung lay; tháng 9/1983 đô la Hồng Kông mất thêm 15% chỉ trong hai phiên. Ông chờ bên bán hạ giá thay vì chốt vội. Tháng 1/1985, thương vụ Điện lực Hồng Kông được chốt với giá 2,9 tỷ đô la Hồng Kông.

1990–2018: Cái giá và nghỉ hưu

Bà Trang Nguyệt Minh mất năm 1990, và con trai cả của ông bị bắt cóc năm 1996. Tháng 3/2018, ở tuổi 89, ông tuyên bố nghỉ hưu và gọi quỹ từ thiện của mình là "đứa con trai thứ ba".

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Mùa hàng lỗi và lời mẹ dặn: chủ yếu có trong các tiểu sử bình dân tiếng Hoa. Một bài báo năm 2004 chỉ ghi gọn là thời đầu từng có sự cố chất lượng; chính ông nói công ty có lãi mỗi năm từ 1950.
  • Giả làm công nhân ở Ý và vị khách ký đơn không cần bảo lãnh: là giai thoại, ông chưa xác nhận, và chưa ai chỉ ra người mua ấy là ai.
  • Thương vụ Hutchison: "nửa giá" là đánh giá của một bên, còn "trả trước một phần năm" chỉ thấy trong tài liệu tiếng Hoa. Con số chắc chắn là 639 triệu đô la Hồng Kông.
  • Năm cha mất và tuổi của ông: các nguồn không thống nhất.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Bài học rõ nhất là tiền mặt dự phòng và việc tránh nợ cho người ta quyền nói "mua" khi người khác chỉ còn nói được "bán".

Nhưng tiền mặt chỉ cho quyền lựa chọn. Ông thắng vì lần nào Hồng Kông cũng đứng dậy, vì một ngân hàng muốn bắc cầu sang Bắc Kinh, và vì họ hàng chịu cho vay năm 1950; mua lúc giá sụt chưa bao giờ là chắc thắng. Khi người mua lúc rẻ đã lớn đến mức ấy, chính quy mô thành cái giá: người ta thôi gọi đó là gan dạ và gọi là bá quyền.

Câu hỏi thường gặp

Lý Gia Thành bắt đầu từ đâu?

Ông sinh năm 1928 ở Triều Châu, Quảng Đông, trong gia đình có cha là hiệu trưởng tiểu học. Năm 1940 cả nhà chạy sang Hồng Kông, đến nơi gần như tay trắng; cha mất vì bệnh lao, ông thôi học để đi làm nuôi mẹ và ba em.

Lý Gia Thành mua Hutchison Whampoa như thế nào?

Đêm 25/9/1979, HSBC thông báo bán khoảng 22% cổ phần Hutchison cho Trường Giang với giá 639 triệu đô la Hồng Kông. Các chi tiết như "nửa giá" hay trả trước một phần năm chưa được xác nhận chắc chắn.

Chuyện Lý Gia Thành giả làm công nhân ở Ý để học làm hoa nhựa có thật không?

Đó là giai thoại của báo chí và sách bình dân. Ông chưa tự xác nhận và chưa ai chỉ ra được vị khách nước ngoài trong câu chuyện, nên cần xem đây là chuyện kể lại.

Vì sao Lý Gia Thành bị chỉ trích?

Vì quy mô: cuốn sách của Alice Poon năm 2005 dùng cụm "bá quyền địa ốc", công nhân cảng Quỳ Thanh đình công 40 ngày năm 2013, và việc chuyển nơi đăng ký sang Cayman năm 2015 bị một số người trách là bỏ đi. Ông phủ nhận cáo buộc rút lui.

Nguồn tham khảo

  • Forbes, "Thoughts of Li Ka-shing" (phỏng vấn, 29/12/2006)
  • Đại học Hồng Kông, trích dẫn bằng tiến sĩ danh dự Luật học năm 1986
  • Li Ka Shing Foundation, "About Li Ka-shing" (2013)
  • Stephen Vines, "The Other Handover", Time (6/8/2005)
  • Michael Schuman, trích sách The Miracle, Forbes (24/2/2010)
  • CK Hutchison, các mốc lịch sử 1950, 1979, 1985
  • HK01, Sina (2004), cnyes (2015) và một số tài liệu tiếng Hoa khác

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.