Câu chuyện Lỗ Tấn và căn nhà sắt kể về Chu Thụ Nhân (1881–1936), người sau này lấy bút danh Lỗ Tấn. Quãng đời được kể là từ tuổi thiếu niên ở Thiệu Hưng đến mười hai năm im lặng ở Bắc Kinh, trước khi ông viết «Cuồng nhân nhật ký» năm 1918. Câu hỏi đáng bàn là điều gì thật sự đưa ông trở lại với ngòi bút: tấm ảnh ở Sendai, hay một người bạn gõ cửa.

Tóm tắt nhanh

Chuyện quen thuộc nói ông bỏ nghề y vì thấy bức ảnh đồng bào bị xử tử. Nhưng đó là điều chính ông kể lại sau khoảng mười sáu năm, và còn nhiều chỗ chưa khớp. Sau khi bỏ trường y, ông trải qua hơn mười năm thất bại: tạp chí chưa ra đời, sách dịch bán ế, rồi chép bia cổ trong hội quán vắng. Theo kịch bản video, bước ngoặt đến từ sự kiên nhẫn của người bạn Tiền Huyền Đồng và một tờ báo đang cần người viết.

Diễn biến chính

1881–1898: Gia đạo sa sút ở Thiệu Hưng

Chu Thụ Nhân sinh năm 1881 trong một gia đình khoa bảng. Năm 1893, ông nội bị bắt vì hối lộ quan chủ khảo kỳ thi Hương cho con trai. Án chém được giữ ở dạng tạm giam, và gia đình tốn tám năm tiền của để chạy chọt. Cha ông mắc bệnh phù thũng, nên cậu con trưởng ngày ngày qua lại tiệm cầm đồ và tiệm thuốc bắc. Cha mất năm 1896, thọ 35 tuổi.

Năm 1898, ở tuổi 17, ông rời quê đi học trường Tây tại Nam Kinh với tám đồng bạc lộ phí do mẹ gom góp. Ông bỏ Thủy sư học đường vì không muốn xuống buồng máy, rồi học Khoáng lộ học đường và đầu năm 1902 nhận học bổng sang Nhật.

1904–1906: Trường y Sendai

Tháng 9/1904, ông đến Sendai học y, được miễn học phí nhưng sống chật vật. Thầy giải phẫu Fujino Genkuro hằng tuần sửa vở ghi cho ông bằng mực đỏ. Cuối năm thứ nhất, theo bảng điểm một bạn học công bố sau này, ông xếp hạng 68 trên 142 học viên, rồi bị nghi được lộ đề và nhận thư nặc danh.

Tháng 3/1906, ông bỏ trường khi đang học dở năm thứ hai. Ông nói dối thầy Fujino rằng sẽ chuyển sang học sinh vật học. Thầy tặng ông một tấm ảnh đề hai chữ «Tích biệt».

1906–1909: Tờ báo chưa ra đời và sách ế

Mùa hè 1906, ông về quê theo điện báo mẹ ốm và cưới Chu An theo hôn ước, rồi vài ngày sau quay lại Nhật. Năm 1907, kế hoạch làm tạp chí «Tân Sinh» đổ vỡ khi người hứa viết bài rút lui và tiền vốn mất, chỉ còn ba người không một xu.

Hai anh em sau đó vay tiền in tuyển tập «Vực ngoại tiểu thuyết tập» gồm các truyện ngắn nước ngoài. Sau nửa năm ký gửi ở Tokyo, tập một bán được 21 cuốn, tập hai 20 cuốn. Năm 1909, vì không đủ tiền sang Đức, ông về nước dạy học để lo cho em trai ăn học.

1912–1917: Công chức và những tấm bia cổ

Đầu năm 1912, ông vào làm ở Bộ Giáo dục của chính phủ mới rồi theo Bộ lên Bắc Kinh. Trong những năm công chức, ông tham gia thiết kế quốc huy và soạn ký hiệu ghi âm cho chữ Hán. Ông ở Hội quán Thiệu Hưng, nơi có căn phòng bị đồn là có ma. Ban ngày ông đi làm, tối về chép bia cổ. Ông viết rằng việc ấy là cách gây mê linh hồn mình, và nỗi tịch mịch lớn dần như con rắn độc quấn lấy mình.

1917–1918: Người bạn gõ cửa

Từ tháng 8/1917, Tiền Huyền Đồng, bạn học cũ ở Tokyo và người gắn bó với tạp chí «Tân Thanh niên», nhiều lần đến hội quán. Một đêm, Chu Thụ Nhân kể ra mối băn khoăn bằng hình ảnh căn nhà sắt không cửa sổ, nơi nhiều người đang ngủ say sắp chết ngạt. Ông hỏi liệu đánh thức vài người dậy chỉ để họ đau đớn có đáng không. Tiền Huyền Đồng đáp rằng vài người đã tỉnh thì không thể nói là hết hy vọng phá được căn nhà.

Ông nhận lời viết. Tháng 5/1918, «Cuồng nhân nhật ký» đăng trên «Tân Thanh niên», lần đầu ký bút danh Lỗ Tấn. Sau đó ông viết tiếp «Thuốc», «Cố hương», «A Q chính truyện», và năm 1923 xuất bản tập «Gào thét». Ông mất ở Thượng Hải ngày 19/10/1936.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Tấm ảnh ở Sendai: theo lời kể của chính Lỗ Tấn, ông thấy trên màn chiếu cảnh một người Trung Quốc bị cho là gián điệp sắp bị quân Nhật chém. Trong lời tựa năm 1922 ông nói «chém đầu», còn trong bài viết năm 1926 lại nói «xử bắn». Năm 1965 người ta tìm thấy 13 tấm phim ở Đại học Tohoku nhưng không có tấm nào đúng cảnh ấy.
  • Thời điểm rời trường: hai văn bản của ông cũng khác nhau về việc ông rời trường khi «năm học chưa xong» hay vào cuối năm thứ hai.
  • Bút danh: chuyện «Lỗ» lấy theo họ mẹ chỉ là điều «nghe nói» trong kịch bản.
  • Anh em họ Chu: Chu Tác Nhân gửi thư tuyệt giao ngày 18/7/1923, nhưng lý do không được hai người công khai.
  • Cái chết: nguồn còn ghi nghi vấn về việc điều trị của bác sĩ.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Tấm ảnh ở Sendai có thể chỉ là một gợi mở, vì một bức ảnh khó biến ai đó thành nhà văn chỉ sau một đêm. Theo cách kể của video, phần quyết định nằm ở mười hai năm thất bại, bán sách ế và chép bia cổ trong im lặng. Những năm tháng ấy rèn nên bản lĩnh và ngòi bút của ông.

Điều đưa ông cầm bút trở lại là một người bạn kiên nhẫn gõ cửa và một tờ báo cần người viết, chứ không phải một khoảnh khắc kỳ diệu. Những năm tưởng như vô ích chưa hẳn đã mất, và khi có người gõ cửa thì đáng để mở cửa. Câu chuyện không hứa hẹn rằng kiên nhẫn nào cũng có kết cục như thế.

Câu hỏi thường gặp

Lỗ Tấn là ai?

Lỗ Tấn là bút danh của Chu Thụ Nhân, sinh năm 1881 ở Thiệu Hưng, mất năm 1936 ở Thượng Hải. Truyện «Cuồng nhân nhật ký» (1918) được coi là truyện ngắn bạch thoại hiện đại đầu tiên của Trung Quốc.

Có đúng Lỗ Tấn bỏ nghề y vì một tấm ảnh ở Sendai không?

Đó là lời chính ông kể, trong lời tựa tập «Gào thét» (1922). Về sau người ta tìm được 13 tấm phim cũ ở Đại học Tohoku nhưng không có tấm nào đúng cảnh ông tả, nên sự kiện vẫn còn tranh cãi.

Căn nhà sắt trong câu chuyện của Lỗ Tấn là gì?

Đó là hình ảnh ông dùng khi nói với bạn: một căn nhà sắt kín, nhiều người ngủ say sắp chết ngạt. Tiền Huyền Đồng đáp rằng vài người đã thức dậy thì không thể nói là hoàn toàn hết hy vọng phá được nhà.

Ai thuyết phục Lỗ Tấn cầm bút trở lại?

Người bạn cũ Tiền Huyền Đồng, từ tháng 8/1917, nhiều lần đến Hội quán Thiệu Hưng ở Bắc Kinh. Tòa soạn «Tân Thanh niên» cũng giục, hăng nhất là Trần Độc Tú.

Lỗ Tấn mất khi nào và vì sao?

Ông mất rạng sáng ngày 19/10/1936 ở Thượng Hải, thọ 55 tuổi, sau thời gian dài mắc bệnh lao phổi và hút thuốc nặng. Nguồn còn ghi nghi vấn về việc điều trị của bác sĩ.

Nguồn tham khảo

  • Lỗ Tấn, lời tựa tập «Gào thét» (1922)
  • Lỗ Tấn, «Thầy Fujino» (Đằng Dã tiên sinh) và «Bệnh của cha» (1926)
  • Lỗ Tấn, «Cố hương» (1921); «Tôi làm sao viết tiểu thuyết» (1933)
  • «Vực ngoại tiểu thuyết tập», lời tựa mới (1920)
  • Wikipedia (tiếng Trung, Anh, Nhật) về Lỗ Tấn và Tiền Huyền Đồng, dẫn nghiên cứu của Lovell (2009)
  • Bài viết trên aisixiang.com (data/33475), dẫn Hanzawa (1966) về các tấm phim ở Tohoku

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.