Bài tóm tắt sách Tiểu sử các quốc gia qua góc nhìn lầy lội này giới thiệu cuốn truyện tranh lịch sử phổ thông của Sai Lei, một nhóm làm nội dung ở Trung Quốc. Sách phù hợp với ai muốn làm quen với lịch sử thế giới bằng tiếng cười. Bản tiếng Việt do Thủy Tiên dịch, Nhã Nam phát hành năm 2021.

Sách này nói về điều gì?

Theo giới thiệu của nhà phát hành, mỗi quốc gia trong sách được nhân cách hóa thành một nhân vật. Chi tiết rườm rà bị lược bớt, chỉ giữ mạch phát triển chính, kể bằng giọng hài hước. Bản gốc tiếng Trung ra đời khoảng năm 2018 và, theo đối chiếu mục lục, có mười bảy nước, mở đầu bằng Iceland, khép lại bằng Argentina.

Câu hỏi lõi của bài tóm tắt là: gói cả nghìn năm lịch sử của một nước vào một tính cách thì dễ nhớ, nhưng liệu có dễ hiểu sai không? Cần nói rõ là nội dung sách ở đây được thuật lại qua lời giới thiệu và các bài điểm sách, chưa đối chiếu từng trang.

5 ý chính của cuốn sách

1. Địa lý nặn nên tính cách: câu chuyện Iceland

Theo bài điểm sách của nhà văn Hồ Anh Thái, sách bắt đầu chuyện Iceland từ thiên nhiên khắc nghiệt, buộc người dân sống nhờ biển. Cuối năm 2008, ba ngân hàng lớn nhất nước này sụp đổ, trong khi tài sản của chúng từng gấp hơn mười một lần nền kinh tế. Trong sách, người Iceland không than khóc mà thắt lưng buộc bụng làm lại từ đầu.

Thực tế, sự hồi phục còn nhờ chính sách và pháp luật, chứ không chỉ nhờ tính cách. Kinh tế tăng trưởng trở lại từ năm 2011 và nhiều vụ án liên quan đã có phán quyết có tội.

2. Lịch sử Bắc Âu nằm ngay trong túi ta

Bluetooth mang tên vua Harald Răng Xanh của Đan Mạch, người từng gom các bộ tộc về một mối. Logo của nó ghép từ hai chữ rune là H và B. Sang Na Uy, từ năm 2017 tiền giấy mang chủ đề Biển, trong đó có tờ in con thuyền Viking cổ và tờ in con cá tuyết.

Theo cách đọc của Kai Audio, bản sắc một quốc gia không chỉ nằm trong sách giáo khoa mà còn ở thứ ta dùng mỗi ngày.

3. Lựa chọn nào cũng có giá: Thụy Sĩ và Hà Lan

Sách kể Thụy Sĩ chọn trung lập để yên thân làm giàu. Nhưng các nhà sử học ghi nhận Ngân hàng Trung ương Đức đã bán vàng cho các ngân hàng Thụy Sĩ, tổng cộng khoảng 1,3 tỷ franc trong Thế chiến thứ hai, và năm 1999 một hội đồng sử gia quốc tế kết luận Thụy Sĩ đã tiếp tay cho Holocaust khi từ chối nhiều người Do Thái chạy nạn.

Đặt cạnh đó là Hà Lan với truyền thống tự do, nước đầu tiên cho phép hôn nhân đồng giới, có hiệu lực từ 1/4/2001. Bài học gọn: lựa chọn nào của một quốc gia cũng có cái giá, chỉ khác người trả và cách trả.

4. Giàu có không phải tấm vé vĩnh viễn: Argentina

Năm 1913, Argentina thuộc nhóm mười nước giàu nhất thế giới tính theo đầu người, thu nhập ngang người Pháp và người Đức. Sau khi độc lập, nước này đã vỡ nợ tổng cộng chín lần, lần gần nhất năm 2020, tức là sau khi bản gốc ra đời.

Theo bài điểm sách, tác giả châm biếm người Argentina chuộng bóng đá và điệu nhảy hơn chuyện kiếm tiền. Đó là quan điểm của tác giả. Theo bài lịch sử kinh tế Argentina trên Wikipedia, yếu tố quan trọng nhất là bất ổn chính trị, bắt đầu từ cuộc đảo chính năm 1930.

5. Cười về chuyện đau: Columbus, apartheid và Mexico

Sách kể chuyện nhân vật America vạch mặt Columbus là kẻ lừa đảo, nhưng đó chỉ là giọng đùa của sách. Thực tế, năm 1507 nhà vẽ bản đồ Martin Waldseemüller dùng tên America, bắt nguồn từ Amerigo Vespucci, cho vùng đất mới.

Sách cũng dùng tranh châm biếm cho thời apartheid ở Nam Phi (1948–1994) hay chuyện ma túy ở Mexico. Theo cách đọc của Kai Audio, tiếng cười là con dao hai lưỡi: có người đọc xong bớt định kiến, có người thấy định kiến của mình được xác nhận.

Góc nhìn phản biện

  • Độc giả Goodreads bản Việt: sách được 3,89/5 từ 89 lượt chấm, nhưng có người thấy vài câu đùa lạc chỗ, nhiều khuôn mẫu, hay so sánh với Trung Quốc và có ít nước châu Á.
  • Độc giả Douban bản gốc: chấm 7,4/10 từ hơn 1.600 lượt, song một số người cho rằng công thức các chương lặp lại và sách chưa đủ sâu.
  • Wikipedia tiếng Trung về nhóm Sai Lei: nhóm từng bị chê phiến diện, có góc nhìn dân tộc chủ nghĩa, và đã viết thư công khai tự kiểm điểm. Trang này cũng được đánh dấu cần thêm nguồn tin cậy.

Nhìn chung, sách đúng ở chỗ cho người đọc cái móc để treo lịch sử lên, nhưng một câu đùa chỉ là chỗ bắt đầu, không phải lời giải thích cuối cùng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

  • Người mới làm quen với lịch sử thế giới và thích cách kể nhẹ nhàng, hài hước.
  • Người muốn có một cánh cửa để chọn ra một quốc gia rồi tìm hiểu sâu hơn.
  • Người thích rèn thói quen hỏi "ai đang kể, so với ai, bỏ qua nước nào" khi đọc về các dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

Tiểu sử các quốc gia qua góc nhìn lầy lội của ai, ai dịch?

Bản gốc tiếng Trung do Sai Lei, một nhóm làm truyện tranh lịch sử, thực hiện. Bản tiếng Việt do Thủy Tiên dịch, Nhã Nam phát hành năm 2021.

Sách kể về những quốc gia nào?

Theo đối chiếu mục lục, bản gốc gồm mười bảy nước, mở đầu bằng Iceland và kết thúc bằng Argentina. Bài tóm tắt này chọn năm câu chuyện tiêu biểu.

Sách có phải công trình nghiên cứu lịch sử không?

Không. Đây là truyện tranh phổ thông viết để giải trí và gợi tò mò, nên có nhiều khái quát về tính cách dân tộc cần tự kiểm chứng.

Sách có điểm yếu nào đáng lưu ý?

Theo độc giả Goodreads và Douban, sách còn nông, có khuôn mẫu, công thức các chương lặp lại và ít nước châu Á.

Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.