Nếu bạn đang tìm bản tóm tắt sách Nghệ Thuật PR Bản Thân (tên gốc Show Your Work!) của Austin Kleon, bài này gói lại năm ý đáng mang theo nhất của cuốn sách. Sách dành cho người làm sáng tạo, từ người vẽ, người viết đến người làm nghề thủ công hay phần mềm, vốn ngại chuyện tự quảng bá nhưng vẫn muốn được người khác tìm thấy. Bản tiếng Việt do Alpha Books phát hành, dịch giả Cẩm Chi.

Sách này nói về điều gì?

Austin Kleon tự giới thiệu là “một nhà văn biết vẽ”, sống ở Austin, bang Texas. Show Your Work! do nhà xuất bản Workman phát hành năm 2014, là cuốn nối tiếp Steal Like an Artist. Cuốn trước bàn chuyện học lỏm ý tưởng từ người khác; cuốn này bàn chuyện ngược lại, là để người khác học từ mình. Theo trang của tác giả, sách vào danh sách bán chạy của New York Times và lọt vào danh sách đề cử giải Goodreads Choice 2014, hạng mục sách kinh doanh. Phụ đề bản Việt là “10 cách giúp bạn chia sẻ ý tưởng sáng tạo và được mọi người chú ý”.

Cái hay của sách nằm ở một nghịch lý. Chữ “PR” là của bản tiếng Việt, còn tên gốc chỉ có nghĩa là “hãy cho thấy việc bạn làm”. Một cuốn sách dạy tự quảng bá lại khuyên ta thôi chào hàng chính mình: muốn được chú ý, hãy cho đi, kể cả bản nháp dang dở lẫn điều mình biết. Sách có mười chương ngắn; bài này gom lại thành năm ý.

5 ý chính của cuốn sách

1. Bạn không cần là thiên tài

Kleon gạt bỏ hình ảnh người sáng tạo ngồi một mình chờ cảm hứng. Theo ông, ý tưởng lớn thường nảy ra từ cả một nhóm người cùng làm, cùng học. Ông mượn chữ “scenius” của nhạc sĩ Brian Eno để chỉ một hệ sinh thái tài năng, nơi nhiều người cùng nuôi nhau lớn lên. Trong một cộng đồng như vậy, giá trị của bạn đo bằng những gì bạn góp vào: một ý tưởng, một kết nối, một cuộc trò chuyện.

Ông cũng đề cao người nghiệp dư: theo ông, họ có ít thứ để mất nên dám thử và dám cho người khác xem. Câu chuyện được kể lại qua ghi chú sách của Derek Sivers là một người từng xem ban nhạc Sex Pistols chơi và nhận xét họ chơi dở tệ, nhưng vẫn muốn đứng dậy và được “dở tệ” cùng họ. Điều lây sang khán giả là sự hăng hái, không phải tài năng.

2. Cho người khác thấy quá trình, mỗi ngày một chút

Ta quen khoe thành phẩm, còn Kleon khuyên chia sẻ cả quá trình, kể cả bản nháp và những thứ còn dang dở. Ông mượn ý của Robin Sloan về “dòng chảy” và “vốn liếng”: dòng chảy là những bài ngắn hằng ngày nhắc người khác rằng bạn vẫn đang làm việc; vốn liếng là những tác phẩm bền lâu được xây dần phía sau. Theo ông, thành công sau một đêm chỉ là chuyện hoang đường.

Sách cũng đặt giới hạn: hãy khoe công việc, đừng khoe bữa trưa hay ly cà phê, và theo bài giới thiệu trên Znews, muốn được biết đến thì trước hết phải thật sự làm việc. Bài giới thiệu ấy còn nhắc nên có một trang web riêng và giữ nó lâu dài, vì mạng xã hội không bền bằng.

3. Câu chuyện làm nên giá trị

Theo ghi chú của Derek Sivers, sách kể về dự án Significant Objects của Joshua Glenn và Rob Walker. Họ mua đồ cũ, trung bình khoảng 1,25 đô la một món, nhờ các nhà văn viết cho mỗi món một câu chuyện hư cấu rồi đem bán trên eBay. Tổng tiền mua vào chưa tới 130 đô la, tiền bán ra hơn 3.600 đô la. Đồ vẫn là đồ cũ; cái thay đổi là có người kể về nó.

Kleon còn gợi một cách tự giới thiệu theo ba hồi: quá khứ (bạn muốn gì và đã làm gì), hiện tại (bạn đang ở đâu trong công việc) và tương lai (bạn sắp đi đâu, người nghe có thể giúp gì). Kèm theo là một quy tắc tử tế: ghi nguồn. Theo The Marginalian, ông viết rất gọn: tìm đúng nguồn, hoặc đừng đăng.

4. Dạy điều mình biết

Theo bài giới thiệu sách trên VnExpress, quán thịt nướng Franklin Barbecue, một trong những quán nổi tiếng nhất nước Mỹ, không giấu cách làm của mình: chủ quán giảng cả cách chọn củi, nhóm lửa, kiểm soát nhiệt độ và cắt thịt. Bài báo không đưa số liệu doanh thu, nhưng cho biết Kleon tin rằng chia sẻ không làm giảm mà còn tăng giá trị. Hai lý do dễ thấy là biết công thức chưa chắc đã làm được, và người học từ quán thường lại thành người nói tốt về quán.

Ý bất ngờ hơn là không cần làm bậc thầy mới dạy được. Theo ghi chú của Sivers, sách nhận xét rằng hai học trò thường gỡ khó cho nhau tốt hơn thầy, vì người vừa học còn nhớ rõ chỗ khó.

5. Trò chuyện, đừng spam

Theo Publishers Weekly, sách viết cho những người thấy việc tự quảng bá là khó, và cảnh báo đừng thành kẻ spam. Bài trên Znews nêu một phép thử đơn giản trước khi đăng: điều này có hữu ích hay thú vị không? Còn phân vân thì để nó nằm đó 24 giờ rồi quyết.

Sách cũng chỉ ra rằng được biết đến có thể nuốt mất thời gian làm việc. Theo ghi chú của Sivers, Kleon kể chuyện nhà văn Neil Gaiman nhận ra mình thành người chuyên trả lời email, còn viết lách chỉ như sở thích. Hai công cụ tự vệ là “phép thử ma cà rồng” (ở cạnh ai đó mà thấy cạn kiệt thì người ấy đang hút năng lượng của bạn) và học cách nói không để giữ thời gian cho việc chính.

Góc nhìn phản biện

Publishers Weekly nhận xét lời khuyên của Kleon lém lỉnh mà trúng, còn Maria Popova khen ông viết khiêm tốn, trung thực, hài hước và tán thành quy tắc ghi nguồn. Tuy vậy cũng có ý kiến dè dặt đáng nghe.

  • Blogger Eoghann Irving, trong bài điểm sách tháng 1/2015, gọi sách là nông và không mới. Lời chê chính của ông là sách giải thích “vì sao” mà gần như không nói “làm thế nào”, và các ý rời nhau. Ông vẫn thừa nhận sách dễ đọc.
  • Cũng theo Irving, sách dày đặc trích dẫn của những người đã thành công mà không dành trang nào cho quan điểm trái chiều.
  • Một số độc giả Goodreads thấy cả cuốn gói gọn trong một câu: đăng việc mình làm lên mạng, nhưng đừng làm phiền ai.

Nhận xét riêng của Kai Audio: các câu chuyện trong sách đều là chuyện của người đã được nhìn thấy, nên dễ mắc thiên lệch kẻ sống sót, và dự án đồ cũ chỉ là một thử nghiệm đơn lẻ chứ không phải nghiên cứu có nhóm đối chứng. Mở cửa sổ ra chưa chắc có người ghé nhìn; đăng đều chỉ tăng cơ hội được thấy, còn may rủi, thời điểm và chất lượng công việc vẫn rất quan trọng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

  • Người làm sáng tạo hoặc làm nghề tự do, muốn được biết đến mà ngại chuyện tự quảng bá.
  • Người mới bắt đầu, đang chờ “giỏi rồi mới dám đăng”.
  • Người đang làm một dự án riêng và muốn tìm cách kể về nó cho tử tế.
  • Người thích những cuốn sách mỏng, nhiều hình vẽ tay, đọc nhanh trong một buổi tối.

Câu hỏi thường gặp

Nghệ Thuật PR Bản Thân của ai, tên gốc là gì?

Sách của Austin Kleon, tên gốc Show Your Work! 10 Ways to Share Your Creativity and Get Discovered, do Workman phát hành năm 2014. Bản Việt do Alpha Books phát hành, dịch giả Cẩm Chi.

Ý chính của Nghệ Thuật PR Bản Thân là gì?

Theo Kleon, muốn được chú ý thì hãy cho đi: chia sẻ quá trình làm việc, dạy điều mình biết, ghi nguồn và trò chuyện thay vì chào hàng hay spam.

Sách có điểm yếu nào không?

Theo blogger Eoghann Irving, sách nói nhiều về “vì sao” mà ít về “làm thế nào”, và chủ yếu dẫn chuyện của người đã thành công. Kai Audio cũng lưu ý đăng đều không bảo đảm có người quan tâm.

Tôi có thể làm gì ngay sau khi đọc?

Chia sẻ một mảnh của quá trình, không chỉ thành phẩm, lọc lại trước khi đăng, dạy lại điều mình vừa học và ghi nguồn những gì truyền cảm hứng cho mình.

Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.