Nếu bạn đang tìm một bản tóm tắt sách Sức Mạnh Của Việc Đặt Câu Hỏi Đúng, đây là cuốn sách về kỹ năng làm việc của tác giả Nhật Bản Mihiro Matsuda (Matsuda Mihiro). Sách nhắm tới người làm quản lý, và cũng hữu ích cho ai muốn biết cách hỏi để người khác tự mở lời. Bản tiếng Việt do Thu Thảo dịch, Alpha Books liên kết với Nhà xuất bản Lao động – Xã hội ấn hành.
Sách này nói về điều gì?
Bản gốc tiếng Nhật có tên tạm dịch là «Thuật làm việc bằng câu hỏi», ra năm 2012 do Nikkei BP phát hành. Câu chuyện bắt đầu từ chính tác giả: ông mở công ty thiết kế ngay sau khi tốt nghiệp đại học nghệ thuật, việc nhiều đến mức mất hết thời gian riêng. Trong lúc đó, nhiều sinh viên khóa sau tìm đến xin kinh nghiệm. Ông ít khi khuyên, chỉ hỏi ngược lại vài câu, vậy mà họ ra về hăng hái hơn hẳn. Về sau ông lấy việc đặt câu hỏi làm nghề, gọi phương pháp của mình là «câu hỏi ma thuật».
Sách có một nghịch lý thú vị: tác giả tin rằng không có câu hỏi hay, chỉ có người hỏi hay, nhưng cuốn sách lại chứa khoảng một trăm câu hỏi mẫu. Cuốn sách còn nhiều phần khác như sáu cách tư duy hay bảy quy tắc; bài này chỉ chọn năm ý dễ đem vào công việc nhất.
5 ý chính của cuốn sách
1. Hỏi thay vì dạy
Theo tác giả, người ta vốn đã lờ mờ biết câu trả lời, chỉ là quá bận nên không nhìn thấy. Câu hỏi kéo nó lên ý thức; có ý thức mới có hành động, rồi thay đổi và kết quả. Nói gọn theo cách của Kai Audio: lời khuyên đặt câu trả lời của người khuyên vào đầu người nghe, còn câu hỏi giúp họ tự tìm ra câu trả lời của mình.
Cần lưu ý đây là quan điểm của tác giả, đến từ trải nghiệm của ông, không phải kết quả đã được đo đếm. Theo bài điểm sách của Ohsugi Jun, sách mở đầu bằng một ý được gán cho Galileo; ta nên hiểu nó như một tinh thần, không phải trích dẫn nguyên văn.
2. Cuộc họp chỉ có sếp nói: đổi câu hỏi tìm lỗi thành câu hỏi tìm lối ra
Sếp hỏi «mọi việc thế nào rồi?» và cả phòng đáp «vẫn ổn ạ». Theo bài điểm sách của Bookademy trên YBOX, nhiều câu hỏi của cấp trên không chạm được suy nghĩ thật của nhân viên. Người dám nói thì dễ bị cắt ngang giữa chừng, đứt mạch và nản lòng. Tác giả gợi ý sếp đón nhận trước bằng câu như «hóa ra là thế», rồi mới hỏi tiếp.
Các câu hỏi mẫu được chép lại gồm: việc gì đang suôn sẻ, trạng thái nào là tốt nhất khi xong việc, và mức độ khó hiện giờ bao nhiêu phần trăm, cần hỗ trợ gì. So với câu «sao việc này vẫn chưa xong?», những câu này đi tìm lối ra thay vì tìm lỗi. Bài đăng năm 2018 của Alison Wood Brooks và Leslie John (Harvard) trên Harvard Business Review là một tiếng nói độc lập, cho rằng đặt câu hỏi thúc đẩy học hỏi và gắn kết, nhưng ít nhà điều hành coi đó là kỹ năng rèn luyện được. Bài này ra sau sách và không phải bằng chứng do Matsuda đưa ra.
3. Trò chơi một đến hai phút để đổi thói quen của cả nhóm
Theo bài điểm sách, sách gợi ý những trò nhỏ cho nhóm nhỏ. Ở trò đầu, một người nói đúng một phút, người kia chỉ nghe, rồi hai bên đổi vai. Ở trò thứ hai, từng cặp hỏi nhau về hình ảnh tốt đẹp nhất của bản thân sau mười năm và ngay bây giờ nên làm gì.
Theo Kai Audio, thứ thay đổi trước tiên có lẽ là thói quen ngắt lời của chính người hỏi. Đây là bài tập tác giả gợi ý; các nguồn đã đọc không cho thấy số liệu đo hiệu quả, nên hãy coi là điều đáng thử, không phải lời hứa.
4. Tháp ly và tài khoản trái tim: rót đầy ly của mình trước
Tác giả mượn hình ảnh tháp ly trong tiệc cưới: ly trên cùng là bản thân, rồi gia đình, bạn bè và cấp dưới, cuối cùng là khách hàng. Người mải mê công việc rót thẳng vào tầng thứ ba, để ly của mình và gia đình cạn dần. Theo cách hiểu của Kai Audio, chăm cho mình không phải ích kỷ mà là điều kiện để có gì đó tràn xuống người khác.
Hình ảnh đi kèm là «tài khoản trái tim»: mỗi việc tốt làm số dư tăng, nhận lại đền đáp thì số dư giảm, nên cứ làm điều tốt kể cả khi không ai cảm ơn. Đây là ẩn dụ, là quan điểm sống của tác giả, không phải nghiên cứu. Theo bài điểm sách, trong kinh doanh nhiều nơi chỉ chăm chào hàng và thu tiền mà bỏ qua bước ở giữa là làm cho khách thật sự được lợi.
5. Bảng Mandala: biến một mục tiêu lớn thành tám việc làm được
Kẻ một lưới ba nhân ba, ghi mục tiêu ở ô giữa, rồi với mỗi ô trong tám ô quanh tự hỏi: để đạt điều ở giữa, mình cần làm gì? Theo Bookademy, bảng cho thấy cùng lúc toàn cảnh và chi tiết, dùng được cho một người hay cả tập thể. Theo cách đọc của Kai Audio, đó là tám câu hỏi xếp thành hình.
Bảng này không do Matsuda nghĩ ra mà do nhà tư vấn quản trị Matsumura Yasuo phát triển. Theo trang giới thiệu cuốn sách riêng về Mandala mà Matsuda ra năm 2023, tức sau cuốn này, bảng mục tiêu nổi tiếng của cầu thủ Ohtani Shohei dựa trên bảng Mandala. Chuyện này không có trong sách năm 2012.
Góc nhìn phản biện
- Độc giả Nhật trên BookLive (30 nhận xét, trung bình 3,7/5): chép nguyên câu hỏi trong sách có thể khiến người nghe khó chịu, vì cùng một câu nhưng người hỏi khác nhau sẽ được đón nhận khác nhau. Lời chê này trùng với chính quan điểm của tác giả: không có câu hỏi hay, chỉ có người hỏi hay.
- Độc giả Việt trên Goodreads (3,14/5 từ 42 lượt chấm): một số người như Vi Thai và Phuong thấy sách ít điều mới, thiên về lý thuyết, thiếu ví dụ thực tế; độc giả Trần Ngân thấy hai chương đầu dễ áp dụng, hai chương sau khô hơn.
- Bookademy trên YBOX lại khen lối viết không khô khan, hướng người đọc tự chiêm nghiệm thay vì trao bí quyết rập khuôn.
Theo Kai Audio, bằng chứng chính của sách là trải nghiệm và giai thoại của tác giả, không phải nghiên cứu có đối chứng. Câu hỏi cũng không phải câu thần chú: cùng câu «việc gì đang suôn sẻ?», thốt ra từ một người sếp đang sốt ruột có thể nghe như lời tra hỏi, và khi người kia thật sự thiếu thông tin thì một lời chỉ dẫn rõ ràng vẫn cần thiết (đây là nhận xét riêng của kênh).
Ai nên đọc cuốn sách này?
- Người làm quản lý, trưởng nhóm muốn cuộc họp có nhiều tiếng nói hơn.
- Người hay được nhờ cho lời khuyên và muốn tập hỏi lại trước khi trả lời.
- Người thích công cụ gọn như bảng Mandala để chia nhỏ mục tiêu.
- Người làm việc quá sức, muốn nghĩ lại cách cân bằng giữa bản thân, gia đình và công việc.
Câu hỏi thường gặp
Sách Sức Mạnh Của Việc Đặt Câu Hỏi Đúng nói về điều gì?
Sách của Mihiro Matsuda bàn về việc dùng câu hỏi thay vì lời khuyên để giúp người khác tự tìm ra câu trả lời, nhắm chủ yếu tới người làm quản lý. Bản gốc tiếng Nhật ra năm 2012 do Nikkei BP phát hành.
Bản tiếng Việt của sách do ai dịch và ai phát hành?
Bản tiếng Việt do Thu Thảo dịch, Alpha Books liên kết với Nhà xuất bản Lao động – Xã hội ấn hành. Trang Goodreads ghi một ấn bản năm 2015, còn bản Alpha Books đang bán dày 228 trang.
Sách này có dành cho người không làm quản lý không?
Người đọc chính của sách là người làm quản lý. Theo Kai Audio, nếu bạn không làm sếp thì nhiều ý vẫn dùng được, nhưng bạn sẽ phải tự chuyển sang hoàn cảnh của mình.
Bảng Mandala trong sách là gì và ai nghĩ ra?
Đó là lưới ba nhân ba, ô giữa ghi mục tiêu và tám ô xung quanh ghi việc cần làm để đạt mục tiêu. Bảng không do Matsuda nghĩ ra mà do nhà tư vấn quản trị Matsumura Yasuo phát triển.
Có nên chép nguyên các câu hỏi mẫu trong sách để dùng không?
Một số độc giả Nhật trên BookLive cảnh báo làm vậy có thể khiến người nghe khó chịu. Chính tác giả cũng cho rằng không có câu hỏi hay, chỉ có người hỏi hay, nên điều đáng mượn là tâm thế muốn nghe thật.
Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.
