Vụ cược cờ vua của David Levy là một trong những giai thoại nổi tiếng nhất của lịch sử trí tuệ nhân tạo: năm 1968, kỳ thủ người Scotland này đánh cược rằng trong mười năm không máy tính nào hạ được anh. Câu chuyện kéo dài từ bữa tiệc ở Edinburgh đến buồng kính ở Toronto năm 1978, rồi tới cú thua năm 1989. Nó đáng quan tâm vì những người cược đoán đúng đích đến nhưng sai hoàn toàn về con đường máy móc sẽ đi.

Tóm tắt nhanh

Năm 1968, John McCarthy và Donald Michie cược với Levy rằng máy sẽ thắng anh trong mười năm. Năm 1978, Levy thắng chung cuộc 3½–1½ trước chương trình CHESS 4.7, dù thua một ván. Đến tháng 12/1989, anh thua trắng 0–4 trước Deep Thought. Máy thắng, nhưng bằng tốc độ tính toán chứ không bằng sự hiểu cờ như người, đúng điều những người đặt cược không hình dung.

Diễn biến chính

1950–1968: Lời hứa mười năm

Năm 1950, Claude Shannon mô tả hai hướng dạy máy chơi cờ: kiểu A xét mọi nước đi tới một độ sâu, kiểu B chỉ chọn vài nước hợp lý như người. Năm 1958, Herbert Simon và Allen Newell tuyên bố trong mười năm máy sẽ là vô địch cờ thế giới. Đến 1968, ngôi vô địch vẫn thuộc về Tigran Petrosian.

Tháng 8/1968: Cái bắt tay ở Edinburgh

Theo lời Levy kể, trong một bữa tiệc sau hội thảo của Michie, anh thắng McCarthy một ván. McCarthy đáp rằng trong mười năm ông sẽ có chương trình thắng được anh. Levy buột ra con số 500 bảng, McCarthy nhận ngay, và Michie xin một nửa vụ cược. Họ bắt tay, không giấy tờ, với hạn chót là cuối tháng 8/1978.

1969–1974: Chồng tiền dày thêm, máy đổi hướng

Seymour Papert thêm 250 bảng, Ed Kozdrowicki thêm 250 bảng ở giải ACM năm 1971, đưa tổng lên 1.000 bảng. Năm 1973, nhóm Larry Atkin và David Slate ở Northwestern viết lại CHESS, bỏ tìm kiếm chọn lọc để xét toàn bộ nước đi, một thuật toán mà chính họ gọi là có vẻ nguyên thủy hơn. Năm 1974, Michie nâng phần cược lên 500 bảng, tổng thành 1.250 bảng.

Tháng 8/1978: Trận đấu ở Toronto

Levy đối đầu CHESS 4.7, chạy trên máy CDC ở Minneapolis, nước đi truyền qua điện thoại. Ván một anh suýt thua nhưng hòa sau 64 nước, ván hai và ba anh thắng. Ở ván bốn, anh cố tình thử liều với gambit Latvia và thua sau 55 nước, lần đầu một máy thắng một kiện tướng trong trận nghiêm túc. Ván năm anh trở lại lối đánh lặng lẽ và thắng, chốt tỷ số 3½–1½.

1979–1986: Máy mạnh dần

McCarthy trả tiền kèm một lá thư, trong đó theo lời Levy ông tiếc vì tiến bộ đến từ sức mạnh thô chứ không từ chương trình thông minh. Levy cùng tạp chí Omni lập giải thưởng 5.000 đô la cho chương trình đầu tiên thắng anh. Máy Belle của Ken Thompson xét 160.000 thế cờ mỗi giây, và năm 1984 Levy thắng Cray Blitz 4–0. Khoảng 1986, anh vẽ đường thẳng từ kết quả của máy và dự báo máy sẽ hạ nhà vô địch thế giới năm 1997.

Tháng 12/1989 và 1997: Deep Thought, rồi Deep Blue

Ngày 12 và 13/12/1989 tại London, Levy thua cả bốn ván trước Deep Thought, trận do chính Michie dàn xếp. Levy nói chương trình đơn giản là nhìn thấy quá nhiều. Năm 1997, Deep Blue của IBM hạ Garry Kasparov, đúng năm đường thẳng của anh chỉ tới.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Số tiền cược: có nguồn ghi 1.000 bảng, có nguồn ghi 1.250 bảng, và Levy thực nhận khoảng 1.000 vì có người không trả. Vụ cược không có văn bản nên mọi con số dựa vào trí nhớ của anh.
  • Tỷ số 1978: hồ sơ ván đấu cho thấy 3½–1½ sau năm ván; một số trang ghi 4½–1½ là chưa chính xác.
  • Cô gái mỉm cười và lá thư của McCarthy: cả hai chỉ có qua lời kể của Levy nhiều năm sau, lá thư gốc chưa được công bố.
  • Đánh giá sức máy: năm 1978 Levy nói máy mạnh hơn anh tưởng rất nhiều, còn gần ba mươi năm sau lại bảo nó yếu hơn anh ít nhất hai trăm điểm hệ số.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Những người thua cược không sai về hướng đi, họ sai về lịch trình và nhất là về bản chất của chiến thắng. Họ tin máy sẽ thắng nhờ hiểu biết, còn máy thắng nhờ tốc độ và độ sâu tính toán. Năm 1997, McCarthy ví cờ máy tính với ngành di truyền học chỉ lo nuôi những con ruồi giấm chạy thật nhanh.

Ngày nay các máy biết viết, vẽ và trò chuyện cũng lớn lên chủ yếu nhờ thêm dữ liệu và sức tính. Đây chỉ là một so sánh gợi mở, không phải kết luận: có thể ta đang lặp lại vụ cược năm ấy, đoán trúng đích đến mà chưa hình dung được thứ gì sẽ chạy tới trước.

Câu hỏi thường gặp

Vụ cược cờ vua của David Levy là gì?

Năm 1968, Levy cược với John McCarthy và Donald Michie rằng trong mười năm sẽ không máy tính nào thắng được anh trong một trận đấu. Về sau Seymour Papert và Ed Kozdrowicki góp thêm tiền. Theo lời Levy kể, vụ cược chỉ là cái bắt tay, không có giấy tờ.

Levy có thắng vụ cược năm 1978 không?

Có. Ở Toronto, anh thắng chung cuộc 3½–1½ trước CHESS 4.7 sau năm ván, dù thua ván bốn sau 55 nước. Đó là lần đầu một cỗ máy thắng một kiện tướng trong trận đấu nghiêm túc.

Bao giờ Levy thua máy tính hẳn?

Tháng 12/1989 tại London, Levy thua Deep Thought 0–4 trong bốn ván. Anh nói chương trình đơn giản là nhìn thấy quá nhiều, và coi đó là 21 năm cho một vụ cược mười năm.

Vì sao máy thắng bằng sức mạnh thô mà không bằng sự hiểu biết?

Nhóm Northwestern chuyển từ tìm kiếm chọn lọc sang xét toàn bộ nước đi tới một độ sâu nhất định. Máy tính ngày càng nhanh nên chương trình nhìn sâu hơn, và đó là hướng tiến bộ thực tế.

Số tiền cược chính xác là bao nhiêu?

Các nguồn không thống nhất: có nơi ghi 1.000 bảng, có nơi ghi 1.250 bảng. Vì Kozdrowicki không trả nên Levy thực nhận khoảng 1.000 bảng. Tất cả dựa vào trí nhớ của Levy.

Nguồn tham khảo

  • Computer History Museum, Oral History of David Levy (2005)
  • Chess Programming Wiki (trang CHESS, ván đấu PGN)
  • Computer History Museum, Levy's Bet; Brute Force vs Knowledge
  • Claude Shannon, bài báo trên Philosophical Magazine (1950)
  • John McCarthy, bài trên Science 276 (1997)
  • Slate và Atkin (1977); Levy và Newborn (1980); Wikipedia (dẫn BYTE 12/1978)

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.