Ask Jeeves là trang tìm kiếm cho bạn hỏi máy bằng câu hỏi thường từ năm 1997, gần ba mươi năm trước khi các khung chat AI trở nên quen thuộc. Ngày 1/5/2026, Ask.com tắt máy, khép lại câu chuyện của ông quản gia hoạt hình từng hứa hẹn điều mà hôm nay hàng trăm triệu người đang dùng. Vì sao lời hứa đúng lại không cứu được người đi trước?

Tóm tắt nhanh

Ask Jeeves đặt cược rằng con người muốn hỏi máy bằng tiếng người, và ván cược ấy đúng. Điều thua là cách làm: sự “hiểu” của Jeeves được dựng bằng tay, từng khuôn câu hỏi một, trong khi Google để chính mạng web làm việc cho mình bằng cách đếm liên kết. Khi web phình to mỗi ngày, sức người không chạy kịp.

Diễn biến chính

1996–1997: ông quản gia ra mắt

Công ty được lập năm 1996 ở Berkeley, California, với ý nghĩ ngược lại thông lệ: đừng bắt con người học tiếng của máy, hãy bắt máy học tiếng của con người. Bản thử nghiệm lên mạng tháng 4/1997 và trang chính thức ra mắt ngày 1/6/1997. Giao diện chỉ có hình ông quản gia vẽ tay và lời mời: gõ câu hỏi rồi bấm Hỏi.

Tên Jeeves lấy từ người hầu trong truyện của P. G. Wodehouse. Theo một bài báo, những người sáng lập từng cân nhắc các tên như Hudson hay Cadbury. Các nhân vật đứng sau gồm Garrett Gruener, nhà đầu tư mạo hiểm, và David Warthen, kỹ sư phần mềm.

1997–1999: căn phòng sau tấm rèm

Lượng câu hỏi tăng từ 300 nghìn mỗi ngày (tháng 10/1998) lên 1 triệu bảy tháng sau, rồi 2 triệu vào cuối năm 1999. Người dùng hỏi những chuyện đời thường như nhà hàng, thợ ống nước, khách sạn.

Phía sau là các bàn biên tập theo chủ đề, giống một toà soạn. Họ viết khuôn câu hỏi, gắn mỗi chỗ trống với danh sách rồi nối tới trang web họ cho là đáng tin. Máy không tự viết câu trả lời; nó chỉ đưa bạn tới đúng trang. Khi kho không có gì phù hợp, nó chuyển câu hỏi sang các công cụ như AltaVista hay Excite. Khe hở có lúc lộ ra: đầu năm 2000, gõ tên Ehud Barak thì máy gợi ý sửa thành “Hued Bark”.

1999: lên sàn và bữa tiệc

Ngày 1/7/1999, Ask Jeeves lên sàn. Giá chào bán được nâng lên 14 đô la, và cổ phiếu đóng cửa quanh 64 đô la, tăng khoảng 364% chỉ trong một ngày. Công ty hai tuổi, chưa có lãi, được định giá hơn 1,5 tỉ đô la. Cổ phiếu từng chạm gần 190 đô la.

Rồi đến lễ hội: nhãn dán trên trái cây ở Mỹ, khinh khí cầu cao chừng sáu mét trong đoàn diễu hành của Macy’s, và hợp đồng với ông bầu Michael Ovitz với tham vọng đưa Jeeves lên hàng biểu tượng như Popeye. Những người gìn giữ di sản Wodehouse phản đối, và hai bên dàn xếp năm 2000.

2000–2004: bong bóng vỡ, Google lớn lên

Bong bóng dot-com vỡ, công ty bắt đầu sa thải chỉ một năm sau ngày lên sàn. Cổ phiếu trượt xuống 0,86 đô la năm 2002. Skip Battle lên điều hành từ tháng 12/2000, thay gần hết ban lãnh đạo và nói rằng sản phẩm chưa được phát triển tử tế.

Trong khi đó Google, lập năm 1998 bởi Larry Page và Sergey Brin, xếp hạng trang bằng liên kết như những lá phiếu tín nhiệm. Không cần biên tập viên hay khuôn mẫu. Ngày 18/9/2001, Ask Jeeves mua Teoma, công ty của các giáo sư Đại học Rutgers cũng xếp hạng theo liên kết. Công ty có lãi từ cuối năm 2002, một phần nhờ quảng cáo do chính Google cung cấp. Năm 2004, công ty mua Excite và iWon khoảng 343 triệu đô la, nhưng thị phần chỉ khoảng 7% số lượt tìm kiếm ở Mỹ, còn Google đã vượt một phần ba.

2005–2010: về hưu, trở lại, bỏ chỉ mục

Ngày 21/3/2005, IAC của Barry Diller công bố mua Ask Jeeves với giá khoảng 1,85 tỉ đô la bằng cổ phiếu; thương vụ hoàn tất tháng 7. Tháng 2/2006, Jeeves nghỉ hưu và trang đổi tên thành Ask.com. Công ty chuyển sang quảng cáo với giáo sư Gerasoulis năm 2007 và tài trợ NASCAR năm 2009.

Ở Anh, ông quản gia trở lại cuối năm 2008, đón về chính thức tháng 4/2009 bằng đồ hoạ máy tính. Một khảo sát của công ty cho thấy 83% người được hỏi nhớ Jeeves, còn 72% biết Ask.com. Tháng 11/2010, Ask.com ngừng tự xây chỉ mục toàn web, khoảng 130 kỹ sư mất việc, và quay về mảng hỏi đáp. Ông quản gia rời trang Anh năm 2016.

2022–2026: khung chat và hồi kết

Cuối năm 2022, khung chat AI cho phép người dùng gõ cả câu dài, lộn xộn và nhận về câu trả lời trọn vẹn, không cần toà soạn hay khuôn soạn sẵn. Ngày 1/5/2026, IAC dừng mảng tìm kiếm; thư từ biệt cảm ơn các kỹ sư, nhà thiết kế và người dùng, và nhắc rằng tinh thần của Jeeves vẫn còn mãi.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Nguồn gốc cái tên. Năm 2000, những người giữ di sản Wodehouse nói trang web từng ghi rõ nguồn cảm hứng từ nhà văn. Về sau phía sáng lập kể cái tên chỉ gợi hình ảnh người phục vụ nói chung; lời kể ấy đến sau vụ dàn xếp.
  • Con số hào nhoáng. Mức tăng ngày đầu lên sàn thường được kể là 364%, có nơi làm tròn thành 400%. Lỗ luỹ kế cũng có hai con số khác nhau giữa các nguồn (675 triệu và 425 triệu đô la). Còn “hàng triệu câu hỏi Jeeves đã biết”, có lúc nói là 7 triệu, thực chất sinh ra từ vài nghìn khuôn mẫu.
  • Giai thoại. Cảnh hỏi “Michael Ovitz là ai?” rồi máy báo lỗi chỉ xuất hiện trong một bài báo, có thể là câu đùa. Chuyện Gruener chọn hình quản gia từ đầu thập niên 1990 và lời nói “không thấy mấy giọt nước mắt” của Diller cũng là theo lời kể của một tờ báo.
  • Thời gian. Lá thư từ biệt tự nhận hai mươi lăm năm, trong khi ông quản gia đã xuất hiện gần ba mươi năm.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Ask Jeeves cho thấy một ý tưởng đúng vẫn có thể thua nếu cách thực hiện không mở rộng nổi. Con người quả thật muốn hỏi bằng tiếng người, nhưng sự hiểu dựng thủ công không theo kịp một mạng lưới tự lớn mỗi ngày. Có thể nói một ý tưởng đúng mà đến quá sớm đôi khi cũng thua như một ý tưởng sai.

Câu chuyện cũng nhắc rằng sức người chưa biến mất: các mô hình ngôn ngữ ngày nay học từ chữ viết của hàng tỷ người rồi được rất nhiều người chấm điểm, uốn nắn. Tấm rèm vẫn còn, chỉ là phía sau đông hơn và xa hơn. Khi một khung chat trả lời trôi chảy, đáng hỏi thêm: ai đang đứng phía sau?

Câu hỏi thường gặp

Ask Jeeves là gì?

Là một trang tìm kiếm ra mắt chính thức ngày 1/6/1997, lấy hình ông quản gia Jeeves làm gương mặt. Người dùng gõ câu hỏi bằng lời thường rồi bấm nút Hỏi.

Ask.com đóng cửa khi nào?

Ngày 1/5/2026, IAC thông báo dừng hẳn mảng tìm kiếm. Trang chủ chỉ còn lá thư từ biệt, mở đầu bằng câu: mọi cuộc tìm kiếm vĩ đại rồi cũng phải đến hồi kết.

Ask Jeeves trả lời câu hỏi bằng cách nào?

Biên tập viên soạn sẵn vài nghìn khuôn câu hỏi, mỗi khuôn gắn với danh sách và các trang web họ chọn. Máy chỉ khớp câu bạn gõ với khuôn gần nhất; nếu không có, nó hỏi hộ các công cụ như AltaVista hay Excite.

Vì sao Ask Jeeves thua Google?

Theo kịch bản, Jeeves dựng sự hiểu bằng tay nên phải thêm công sức cho mỗi trang web mới. Google xếp hạng bằng liên kết giữa các trang, nên web càng lớn thì Google càng có thêm dữ liệu.

Jeeves có giống ChatGPT không?

Lời hứa thì giống: hỏi máy như hỏi người. Cách làm thì khác hẳn, vì ChatGPT học tiếng người từ một lượng văn bản khổng lồ, còn Jeeves dựa vào khuôn câu hỏi biên tập viên soạn sẵn.

Nguồn tham khảo

  • The Register, 4/5/2026 và 20/4/2009
  • TechCrunch, 2/5/2026
  • Danny Sherman, tạp chí ONLINE, 1/2000
  • Salon, 11/1/2000
  • Encyclopedia.com (mục Ask Jeeves)
  • Wikipedia (mục Ask.com)
  • Search Engine Watch, 20/2/2006
  • CNN/Money và thông cáo của IAC, 2005
  • Mental Floss

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.