Bản tóm tắt sách Elon Musk: Tesla, SpaceX và sứ mệnh tìm kiếm một tương lai ngoài sức tưởng tượng này giới thiệu cuốn tiểu sử của nhà báo công nghệ Ashlee Vance (tên gốc Elon Musk: Tesla, SpaceX, and the Quest for a Fantastic Future). Sách phù hợp với ai tò mò về cách Musk đi từ phần mềm sang tên lửa và xe điện, và muốn đọc một chân dung có cả mặt sáng lẫn mặt tối. Bản tiếng Việt do Alpha Books phát hành năm 2020, dịch giả Quang Thiệu.

Sách này nói về điều gì?

Cuốn sách mở bằng một khoảnh khắc: cuối bữa tối kéo dài hai tiếng rưỡi, Musk hỏi Vance rằng anh có nghĩ ông điên không. Trước đó tên lửa của ông đã thất bại ba lần liên tiếp, hãng xe điện thì chật vật giữa khủng hoảng tài chính, vậy mà ông vẫn dồn sức vào cả hai canh bạc.

Nghịch lý của sách nằm ở đó. Người mơ đưa con người lên sao Hoả lại vượt qua giai đoạn khó nhất nhờ những điều rất thực tế: sửa sai nhanh và không chịu buông. Còn người lo cho tương lai cả loài người lại bị chính người viết tiểu sử nhận xét là ít thấu cảm với từng người bên cạnh. Đây là bản tiểu sử không chính thức: Vance theo đuổi dự án khoảng mười tám tháng, phỏng vấn hàng trăm người, và từ chối cho Musk đọc trước bản thảo hay chèn chú thích. Bản gốc ra mắt tháng 5/2015, nên mọi điều trong sách dừng ở mốc đó.

5 ý chính của cuốn sách

1. Cậu bé bị bắt nạt và một sứ mệnh lớn hơn bản thân

Musk sinh năm 1971 ở Pretoria, Nam Phi, thời đi học hay bị bắt nạt, có lần bị xô xuống bậc thang bê tông rồi phải vào bệnh viện. Cũng cậu bé ấy, năm mười hai tuổi, tự viết trò chơi Blastar bằng BASIC và bán cho một tạp chí máy tính với giá khoảng 500 đô la. Năm 1989, ông rời Nam Phi sang Canada.

Theo Vance, với Musk đây không phải công việc mà là tiếng gọi của cả cuộc đời. Đó là cách diễn giải của tác giả: sách gợi ý mối liên hệ giữa tuổi thơ và tham vọng chứ không chứng minh được quan hệ nhân quả.

2. Lấy tiền Internet đặt cược vào những ngành khó

Sau Zip2 (bị Compaq mua lại năm 1999) và PayPal, Musk có vốn để đặt cược. Năm 2002, ông sang Nga hai lần tìm mua tên lửa cũ cho dự án đưa buồng trồng cây tới sao Hoả nhưng không thành. Trên chuyến bay về, ông nói rằng có thể tự chế tạo tên lửa, và SpaceX ra đời không lâu sau đó.

Musk cho rằng có quá nhiều người thông minh đổ vào Internet, tài chính và luật. Đó là quan điểm của nhân vật, không phải dữ kiện đã kiểm chứng, nhưng nó giải thích vì sao ông chuyển sang những ngành của máy móc, kim loại và nhiên liệu. Sách cũng nhắc ông từng bị thay ghế giám đốc điều hành ở PayPal: ông không phải lúc nào cũng thắng.

3. Năm 2008: hai công ty, một bờ vực

Falcon 1 thất bại ba lần (2006, 2007 và tháng 8/2008), Tesla chậm trễ vì hộp số, kinh tế Mỹ khủng hoảng. Chiếc tên lửa tiếp theo bị móp thân khi chở bằng máy bay quân sự tới đảo Kwajalein; ước tính ban đầu cần khoảng ba tháng để sửa, nhưng theo The Space Review, đội kỹ sư làm xong trong khoảng hai tuần.

Ngày 28/9/2008, Falcon 1 vào được quỹ đạo. Chưa đầy ba tháng sau, NASA công bố hợp đồng khoảng 1,6 tỷ đô la cho 12 chuyến tiếp tế Trạm Vũ trụ Quốc tế. Cùng thời gian đó, tháng 10/2008, Musk nhận ghế giám đốc điều hành Tesla. Điều đáng học ở đây là tốc độ sửa sai, và cần nhớ người sửa tên lửa là cả một đội kỹ sư chứ không riêng Musk.

4. Tesla: từ chiếc Roadster đến chuyện suýt bán cho Google

Tesla do Martin Eberhard và Marc Tarpenning lập ra. Musk góp 6,5 triệu đô la trong vòng gọi vốn đầu tiên trị giá 7,5 triệu, trở thành chủ tịch và cổ đông lớn nhất. Roadster vào sản xuất năm 2008, Tesla lên sàn sau đó hai năm, rồi bắt đầu giao Model S.

Theo sách, khi Model S gặp khó khoảng năm 2013, Musk đã bàn với Larry Page về việc bán Tesla cho Google. Musk phản bác, nói Vance thổi phồng: ông thừa nhận có những trao đổi rất không chính thức, nhưng Google chưa bao giờ đưa ra lời đề nghị mua.

5. Cái giá của sứ mệnh: lo cho nhân loại, khắt khe với con người

Sách kể một giai thoại về nhân viên vắng mặt ở sự kiện của công ty để chứng kiến con chào đời và nhận email trách móc của Musk. Musk gọi chuyện này là bịa đặt và gây tổn thương. Vance vẫn giữ chi tiết đó.

Vance nhận xét Musk có kiểu thấu cảm kỳ lạ: ít với từng cá nhân, nhưng rất nhiều với nhân loại. Đây là quan điểm của tác giả. Nỗi lo ấy cũng hiện ra khi Musk nói sợ trí tuệ nhân tạo do người bạn Larry Page tạo ra có thể vô tình gây hại cho loài người.

Góc nhìn phản biện

  • Jeff Foust (The Space Review): gọi đây là nỗ lực kỹ lưỡng nhất tính đến thời điểm đó để mô tả Musk, nhưng khoảng một trăm trang đầu dành cho gia đình và tuổi thơ, còn chi tiết về SpaceX thì ít hơn người mê tên lửa mong đợi.
  • Charles Morris (Charged EVs): khen sách cuốn hút, nhiều thông tin; chê biên tập cẩu thả, ít chú thích nguồn, ít chi tiết kỹ thuật và coi Tesla gần như việc phụ so với SpaceX.
  • Jason Koebler (Motherboard/VICE): đặt câu hỏi về những lời kể giấu tên, đặc biệt giai thoại về ca sinh con, vì Vance chưa thấy chính email được nhắc tới. Musk lúc đầu bảo cần đọc sách dè dặt, nhưng về sau theo lời Vance kể lại thì chấm sách chính xác khoảng 95%.

Theo cách đọc của Kai Audio, giới hạn lớn nhất là ta đang nghe câu chuyện của người sống sót, trong bức chân dung chụp năm 2015, dựa nhiều vào lời kể. Sách không cho biết bao nhiêu người liều như vậy mà thua.

Ai nên đọc cuốn sách này?

  • Người quan tâm đến Tesla, SpaceX và cách một doanh nhân chuyển từ phần mềm sang các ngành tốn vốn.
  • Người thích tiểu sử có cả khen lẫn chê, và muốn tập tách dữ kiện, lời kể giấu tên và phản bác của nhân vật.
  • Người làm dự án hoặc khởi nghiệp muốn nghĩ về việc chọn vấn đề đáng giải, sửa sai nhanh và biết lưới an toàn của mình.
  • Người đã nghe tóm tắt và muốn đọc bản đầy đủ để kiểm chứng từng chi tiết.

Câu hỏi thường gặp

Sách Elon Musk của Ashlee Vance có phải tiểu sử chính thức không?

Không. Đây là tiểu sử không chính thức: Musk không kiểm soát nội dung, và Vance từ chối yêu cầu đọc trước bản thảo cùng chèn chú thích của ông.

Sách nói đến mốc thời gian nào?

Bản gốc ra mắt tháng 5/2015 nên mọi điều trong sách dừng ở mốc đó. Những gì Musk làm sau này không thuộc nội dung cuốn sách.

Bản tiếng Việt của sách do ai phát hành?

Alpha Books phát hành năm 2020, dịch giả Quang Thiệu, dày 492 trang.

Sách có nói về việc Tesla suýt bán cho Google không?

Có. Theo sách, khoảng năm 2013 Musk từng bàn với Larry Page về việc này, nhưng Musk phản bác rằng Vance thổi phồng và Google chưa bao giờ đưa ra lời đề nghị mua.

Nên tin cuốn sách đến mức nào?

Sách được đón nhận khá rộng, nhưng một số nhà điểm sách chỉ ra việc ít chú thích nguồn và dựa vào lời kể giấu tên. Nên đọc như một bản điều tra: tách dữ kiện, lời kể giấu tên và lời phản bác của nhân vật.

Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.