Bài tóm tắt sách Đại Chiến AI (tên gốc AI Valley) của nhà báo Gary Rivlin kể cuộc đua trí tuệ nhân tạo qua những câu chuyện có thật ở Thung lũng Silicon. Cuốn sách hợp với người dùng công cụ AI hằng ngày, người làm công nghệ hay kinh doanh, và bất kỳ ai muốn hiểu ai đang nắm luật chơi. Bản tiếng Việt do Lê Minh Anh dịch, First News phát hành cùng NXB Dân Trí.

Sách này nói về điều gì?

Gary Rivlin theo dõi Thung lũng Silicon từ giữa thập niên 1990 và từng viết cho New York Times. Nhà xuất bản giới thiệu ông là nhà báo đoạt giải Pulitzer. Qua nhà đầu tư Reid Hoffman, ông được vào bên trong nhiều công ty AI, trong đó có Inflection AI và OpenAI, và theo sát các nhà sáng lập cùng nhà đầu tư hơn một năm. Theo bài điểm sách trên tạp chí Spear's, sách dựa trên hàng trăm cuộc phỏng vấn trong ngành.

Câu hỏi lõi là một nghịch lý: nhiều người dựng nên ngành AI từng nói rất nhiều về an toàn và trách nhiệm, nhưng người cầm còi trọng tài lại là tiền. Mở đầu sách là một công ty AI gọi được 1,3 tỷ đô la vào tháng 6/2023, có Bill Gates, Nvidia và Microsoft rót vốn, vậy mà chưa đầy một năm sau vẫn lo không đủ tiền đi tiếp.

5 ý chính của cuốn sách

1. Bảy mươi năm AI luôn “sắp tới”

Câu chuyện bắt đầu từ cuộc gặp của các nhà nghiên cứu tại Đại học Dartmouth năm 1956. Theo tác giả, họ tin trong vòng mười năm máy tính sẽ thắng kỳ thủ cờ vua giỏi nhất thế giới, nhưng việc đó mất khoảng bốn mươi năm. Alan Turing và Marvin Minsky cũng có những dự báo trật thời điểm.

Hướng mạng nơ-ron, tức để máy tự học từ dữ liệu, từng bị gạt sang bên. Theo Rivlin, Minsky đã làm mất uy tín ý tưởng của Frank Rosenblatt và khiến hướng này chậm lại khoảng nửa thế kỷ. Khi máy tính đủ mạnh và dữ liệu đủ nhiều, nó quay lại thành nền móng của ChatGPT. Gợi ý của kênh: ngành AI thường sai về thời điểm nhiều hơn là sai về hướng đi.

2. Lời hứa đạo đức dần nhường chỗ cho tốc độ

Năm 2014 Google mua DeepMind. Theo tác giả, các nhà sáng lập từng từ chối lời đề nghị cao hơn từ Facebook và đặt điều kiện: không dùng AI cho giám sát của nhà nước hay quân sự, và phải lập một hội đồng đạo đức độc lập. Sau khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022, theo tác giả, cơn sốt kiếm tiền từ AI bùng lên.

Reid Hoffman chia giới AI thành “zoomer” (muốn chạy nhanh nhất có thể) và “bloomer” (tin vào AI nhưng muốn có rào chắn hợp lý). Theo Rivlin, đến đầu năm 2025 phe zoomer đã thắng. Ông dẫn hai dấu hiệu: hội nghị AI ở Paris tháng 2/2025, nơi Mỹ và Anh không ký tuyên bố chung, và việc Google xóa lời hứa không theo đuổi vũ khí khỏi bộ nguyên tắc AI, theo tin của CNN.

3. Chatbot dễ chịu chưa chắc giữ được người dùng

Inflection AI do Reid Hoffman, Mustafa Suleyman và Karen Simonyan lập năm 2022, với chatbot Pi được thiết kế để làm bạn trò chuyện. Theo trích đoạn sách trên IEEE Spectrum, công ty có nhóm riêng lo tính cách cho Pi, gồm kỹ sư, nhà ngôn ngữ học và cả diễn viên hài, rồi tự tuyển hàng trăm người chấm điểm câu trả lời.

Thị trường lại kể chuyện khác. Một khảo sát được dẫn trong sách cho thấy mùa thu 2023, ChatGPT chiếm 52% người dùng chatbot, Claude 20%, Perplexity 10%, còn Pi nằm trong nhóm “khác” chỉ 2%. Một kỹ sư của công ty thừa nhận Pi không viết được mã và chỉ thật sự hữu ích khi bạn muốn nói về cảm xúc. Rút ra: người dùng quay lại với công cụ giải quyết được việc thật.

4. Làm AI quá đắt, lợi thế nghiêng về ông lớn

Inflection gọi được 1,3 tỷ đô la, định giá 4 tỷ. Theo TechCrunch, họ xây Pi trên khoảng 22.000 chip AI của Nvidia. Theo tác giả, đầu năm 2024 họ vẫn cần thêm khoảng 2 tỷ đô la cho mười hai tháng tới, trong khi Microsoft, Google hay Meta có hàng chục tỷ tiền mặt để tự làm AI.

Tháng 3/2024, Microsoft trả khoảng 650 triệu đô la, phần lớn là phí cấp phép, và đón Suleyman cùng phần lớn đội ngũ về làm Microsoft AI. Theo The Batch, Microsoft không chính thức mua tài sản nào của Inflection. Thứ được mua về, nói gọn, là con người. Rivlin dẫn một dự báo rằng đến 2027 huấn luyện một mô hình có thể tốn tới 100 tỷ đô la.

5. Không thể dừng, chỉ có thể quản trị

Tháng 3/2023, Future of Life Institute đăng thư ngỏ đòi tạm dừng ít nhất sáu tháng việc huấn luyện các hệ thống mạnh hơn GPT-4. Vài tháng sau, Trung tâm An toàn AI công bố tuyên bố một câu về nguy cơ tuyệt chủng, có Sam Altman, Demis Hassabis và Geoffrey Hinton ký. Theo tác giả, những người cảnh báo cũng là người đang dẫn đầu cuộc đua, nên tạm dừng là không khả thi.

Rivlin tự nhận là bloomer: lạc quan về tiềm năng, nhưng lo về vũ khí tự động, giám sát, tuyển dụng bằng AI và AI rơi vào tay kẻ xấu. Ông cho rằng AI vừa bị thổi phồng ngắn hạn, vừa bị đánh giá thấp dài hạn, như Internet từng mất mười lăm đến hai mươi năm để phát huy hết ảnh hưởng.

Góc nhìn phản biện

  • Steven Poole (Spear's, tháng 4/2025): có lúc sách đọc như bài ca tụng Reid Hoffman, người đã mở cửa cho tác giả. Poole cũng cho rằng Inflection không phải bước ngoặt của ngành AI. TechCrunch ghi nhận Hoffman lúc đó đồng thời ngồi trong hội đồng quản trị Microsoft.
  • Chuyện DeepSeek: ngày 20/1/2025, DeepSeek của Trung Quốc tung mô hình R1 miễn phí và cổ phiếu Nvidia giảm 18%. Poole cho rằng sự kiện này quá mới để vào sách; Rivlin cho rằng nó không đổi bức tranh chung. Kai Audio nhận xét đây là giới hạn của sách, dù không bác bỏ lập luận chính.
  • James Lovaas (blog điểm sách): khen cách đặt AI trong bối cảnh vốn mạo hiểm và cuộc chiến nhân tài, nhưng thấy vài dự báo về máy thay người làm việc có phần báo động quá mức.

Ai nên đọc cuốn sách này?

  • Người dùng ChatGPT hay các công cụ AI muốn biết ai đứng sau và kiếm tiền ra sao.
  • Người làm công nghệ, khởi nghiệp hoặc đầu tư quan tâm đến cách vốn và hạ tầng định hình cuộc đua.
  • Người thích sách phi hư cấu theo lối kể chuyện, có nhân vật và bối cảnh thật.
  • Người muốn một góc nhìn tỉnh táo, không chỉ cổ vũ hay sợ hãi AI.

Câu hỏi thường gặp

Đại Chiến AI của tác giả nào?

Sách của nhà báo Gary Rivlin, tên gốc AI Valley, Harper Business phát hành 25/3/2025. Bản Việt do Lê Minh Anh dịch, First News phát hành cùng NXB Dân Trí.

Zoomer và bloomer trong sách là gì?

Cách chia của Reid Hoffman mà Rivlin mượn: zoomer muốn chạy nhanh nhất có thể, bloomer tin vào AI nhưng muốn có rào chắn hợp lý.

Vì sao Inflection AI gọi được hơn một tỷ đô la vẫn thiếu tiền?

Theo sách, làm AI cần sức mạnh tính toán khổng lồ, chip khan hiếm và nhà nghiên cứu đắt giá. Theo tác giả, họ cần thêm khoảng 2 tỷ đô la cho mười hai tháng tiếp theo.

Sách có nói AI sẽ thay thế việc làm không?

Sách có đưa dự báo về chuyện này, nhưng James Lovaas thấy một số dự báo hơi báo động quá mức; nên xem là lời cảnh báo hơn là kết luận chắc chắn.

Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.