Nếu bạn đang tìm một bản tóm tắt sách Trạm Dừng Sinh Tử, đây là cuốn hồi ký của điều dưỡng chăm sóc cuối đời người Mỹ Hadley Vlahos, tên gốc The In-Between. Sách kể về những người bà ở bên đến phút cuối, và điều họ để lại cho người còn sống. Cuốn này hợp với người đang chăm sóc người thân lớn tuổi hay bệnh nặng, và với bất kỳ ai muốn nghĩ lại về cách mình đang sống. Bản tiếng Việt do Minh An dịch, Nhà xuất bản Dân Trí và First News phát hành.
Sách này nói về điều gì?
Hadley Vlahos là điều dưỡng chăm sóc cuối đời (hospice). Theo trang của nhà xuất bản Penguin Random House, bà bắt đầu làm điều dưỡng năm hai mươi hai tuổi. Trước đó, năm mười chín tuổi, bà mang thai và bị chính cộng đồng quanh mình xa lánh, nên vào trường điều dưỡng để nuôi bản thân và con. Theo Publishers Weekly, sách kể lại sáu năm bà làm nghề này. Theo First News, sách có mười hai chương, mỗi chương xoay quanh một bệnh nhân, xen với chuyện đời riêng của tác giả.
Chăm sóc cuối đời, theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ, là chăm sóc nhằm giúp người bệnh bớt đau và dễ chịu hơn mỗi ngày khi việc điều trị không còn kiểm soát được bệnh. Nó không nhằm chữa khỏi, cũng không đẩy nhanh hay trì hoãn cái chết. Nghịch lý của cuốn sách, theo cách đọc của Kai Audio, là một cuốn sách về cái chết lại hóa ra nói về cách sống. Theo tác giả, nhiều khả năng ta sẽ ra đi chậm hơn so với những gì thấy trên màn ảnh. Còn điều khiến người sắp mất day dứt nhất lại nằm ở cách họ đã sống.
Một lưu ý: đây là trải nghiệm và quan điểm của một điều dưỡng ở Mỹ, không thay thế lời khuyên của bác sĩ hay đội chăm sóc giảm nhẹ khi gia đình bạn đối diện chuyện này.
5 ý chính của cuốn sách
1. Cái chết ngoài đời không giống trên phim
Trong bài phỏng vấn với Maria Shriver, tác giả dẫn một nghiên cứu cho thấy khoảng tám mươi phần trăm cái chết người xem thấy trên truyền hình là cái chết gây sang chấn. Ngoài đời, theo bà, nhiều khả năng ta sẽ ra đi theo cách chậm hơn. Bà hy vọng hiểu điều này sẽ giúp người ta bớt sợ.
Một chuyện khiến nhiều gia đình bối rối: người bệnh nằm liệt bỗng ngồi dậy, đòi ăn, muốn gặp con cháu. Cả nhà mừng, tưởng người thân sắp khỏe lại. Tác giả gọi đó là một đợt bùng năng lượng và nói cái chết khi ấy thường đã ở gần. Theo Kai Audio, đó có thể là khoảng thời gian được tặng thêm để nói điều cần nói. Đây là quan sát nghề nghiệp của một điều dưỡng, không phải nghiên cứu y khoa.
2. «Khoảng ở giữa»: điều người hoài nghi không giải thích được
Tên gốc của sách chỉ quãng thời gian người bệnh như đang ở giữa đời này và điều gì đó đến sau. Bà Glenda, những ngày cuối, bắt đầu trò chuyện với người chị gái đã mất. Khi ấy Vlahos còn là điều dưỡng trẻ và đã hoài nghi đức tin từ năm trung học, nên bà nghĩ đó là ảo giác do thuốc. Theo Publishers Weekly, người giám sát của bà khẳng định đó không phải ảo giác mà là dấu hiệu người bệnh đang chuyển sang bên kia.
Tác giả kể bà gặp chuyện tương tự ở nhiều bệnh nhân thuộc các tôn giáo và căn bệnh khác nhau, và nói thẳng rằng chưa có lời giải thích nào được biết. Bà không đưa ra bằng chứng khoa học, và theo báo VOV, bà không khẳng định đó là bằng chứng của thế giới bên kia. Theo Kai Audio, giá trị của phần này nằm ở cách gia đình phản ứng: bớt hoảng hốt, ngồi lại, nắm tay và lắng nghe.
3. Hối tiếc lớn nhất: đã sống vì ánh mắt người khác
Theo bài phỏng vấn với Maria Shriver, hối tiếc phổ biến nhất bà nghe được là đã sống vì người khác thay vì sống cho mình: mua sắm để theo kịp hàng xóm, chọn nghề cho vừa lòng cha mẹ. Phóng viên Erin Kayata nhắc tới một người phụ nữ ra đi một mình, ước mình đã dành nhiều thời gian hơn cho người thương, bớt tập luyện và bớt lo chuyện ăn kiêng.
Bệnh nhân còn hay nói với bà một câu: «cứ ăn miếng bánh đi» (Eat the cake). Theo Kai Audio, đó không phải lời khuyên ăn uống buông thả mà là hình ảnh cho những niềm vui nhỏ mà ta cứ hoãn sang một ngày nào đó.
4. Điều còn lại là những người ở bên mình
Theo VnExpress, một bệnh nhân của tác giả là ông lão vô gia cư sống dưới gầm cầu. Ông không có nhà, không có tài sản, nhưng hàng xóm thương và chăm sóc ông. Khi ông ra đi, họ quây quần bên cạnh, nắm tay nhau cầu nguyện. Câu chuyện không nhằm lãng mạn hóa cảnh vô gia cư; điều đáng nhớ là những người hàng xóm đã chọn ở lại.
Báo VOV tóm lại một ý của tác giả: những người ra đi thanh thản nhất là những người hài lòng với cách họ đã sống. Theo Kai Audio, sự hài lòng ấy ít khi đo bằng tài sản mà thường đo bằng những người còn ở bên mình.
5. Dám nói về cái chết là một cách thương
Khi cha mẹ nói «nếu mai này mẹ mất», phản xạ của nhiều người là gạt đi: «đừng nói gở». Theo tác giả, người sắp mất thường biết mình sắp mất, và khi người thân né tránh chủ đề này, nhiều người bệnh thấy cô độc. Lời khuyên của bà: khi người bệnh tự nhắc tới cái chết, đừng đổi chủ đề, hãy ngồi xuống trò chuyện dù điều đó khó chịu. (Chuyện kiêng nhắc tới cái chết ở Việt Nam là nhận xét của Kai Audio, không phải lời tác giả.)
Theo VnExpress, có bệnh nhân phải được nghe giọng nói của con cái lần cuối mới nhắm mắt. Theo Kai Audio, nói về cái chết không kéo nó đến gần hơn, mà giúp người đi và người ở lại không bỏ lỡ nhau.
Góc nhìn phản biện
- Publishers Weekly khen hồi ký xúc động, tác giả là người dẫn đường dễ mến và chân thành, có thể an ủi người đang lo cho người thân ở giai đoạn cuối. Nhưng bài cũng lưu ý sách đặt nền rõ rệt trên đức tin, nên người không theo tôn giáo có thể thu về ít hơn.
- Erin Kayata thấy sách dễ đọc dù đề tài nặng và đánh giá cao việc chỉ ra thiếu sót của hệ thống y tế Mỹ. Tuy vậy, cô cho rằng văn có lúc hơi ủy mị và thấy khó hiểu khi ngay cả những bệnh nhân bướng bỉnh nhất cũng quý tác giả.
- Độc giả Goodreads chấm điểm rất cao, nhưng một số người thấy phần đời riêng của tác giả chiếm quá nhiều chỗ và cách khắc họa các nhân viên y tế khác chưa công bằng.
Theo Kai Audio, nên đọc cuốn sách như lời kể chân thành của một người trong nghề, chứ không như bằng chứng. Đó là trải nghiệm chọn lọc của một người, kể qua lăng kính đức tin của chính bà.
Ai nên đọc cuốn sách này?
- Người đang chăm sóc người thân bệnh nặng hoặc lớn tuổi và muốn hiểu những gì có thể diễn ra ở giai đoạn cuối.
- Người muốn biết nên nói gì, làm gì khi cha mẹ nhắc tới chuyện cuối đời.
- Người thích hồi ký, những câu chuyện đời thật kể bằng giọng chân thành.
- Người muốn tự hỏi mình đang hoãn điều gì sang «sau này», và đang chọn điều gì chỉ vì sợ người khác nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Trạm Dừng Sinh Tử của tác giả nào, nói về điều gì?
Sách của Hadley Vlahos, điều dưỡng chăm sóc cuối đời người Mỹ, tên gốc The In-Between. Sách kể sáu năm làm nghề của bà qua mười hai chương, mỗi chương về một bệnh nhân, xen với chuyện đời riêng của tác giả.
«Khoảng ở giữa» trong sách nghĩa là gì?
Đó là quãng thời gian người bệnh như đang ở giữa đời này và điều gì đó đến sau. Với riêng tác giả, cụm từ còn có nghĩa là chấp nhận điều chưa chắc chắn mà vẫn tìm được niềm vui trong giai đoạn khó khăn.
Tác giả có khẳng định thế giới bên kia tồn tại không?
Không. Theo báo VOV, bà không khẳng định những trải nghiệm ấy là bằng chứng cho thế giới bên kia; bà kể hành trình của mình từ hoài nghi đến mở lòng và nói thẳng rằng chưa có lời giải thích nào được biết.
Hối tiếc phổ biến nhất của người sắp mất là gì?
Theo tác giả trong bài phỏng vấn với Maria Shriver, đó là đã sống vì người khác thay vì sống cho mình. Đây là trải nghiệm của bà, không phải số liệu thống kê.
Khi người thân muốn nói về cái chết, nên làm gì?
Theo tác giả, đừng đổi chủ đề. Hãy ngồi xuống, hỏi họ đang nghĩ gì và nghe cho hết, dù cuộc trò chuyện ấy khó chịu.
Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.
