Nếu bạn đang tìm một bản tóm tắt sách Phụ Nữ - Đừng Kiệt Sức Vì Sự Hoàn Hảo (tên gốc Burnout: The Secret to Unlocking the Stress Cycle), đây là năm ý chính của cuốn sách do hai chị em Emily Nagoski và Amelia Nagoski viết. Sách phù hợp với những ai thấy mình xong việc rồi mà vẫn mệt, và hay tự trách vì chưa đủ giỏi. Bản tiếng Việt do Bích Nga dịch, Saigon Books liên kết Nhà xuất bản Thế Giới phát hành.

Sách này nói về điều gì?

Hai tác giả mở đầu bằng một câu chuyện: Amelia, một giảng viên âm nhạc có học vị tiến sĩ, nhiều lần phải nhập viện vì đau kéo dài, nhiễm trùng tái phát rồi hen suyễn. Theo bài báo Irish Examiner phỏng vấn hai chị em, đó đều là triệu chứng của tình trạng cạn kiệt mà ta quen gọi là burnout. Bà không lười, cũng không yếu đuối.

Từ đó, hai chị em đi đến một nghịch lý: giải quyết xong việc gây căng thẳng chưa có nghĩa là hết căng thẳng, và càng cố "tự chăm sóc" cho hoàn hảo một mình thì người ta càng dễ kiệt sức. Theo họ, lời giải nằm ở việc khép lại căng thẳng trong cơ thể và chăm sóc lẫn nhau. Emily Nagoski có bằng tiến sĩ về hành vi sức khoẻ, Amelia Nagoski có học vị tiến sĩ về chỉ huy âm nhạc. Bản gốc do Ballantine Books phát hành tháng 3/2019 và chia làm ba phần. Tên tiếng Việt hướng tới phụ nữ, nhưng phần giải thích về căng thẳng trong cơ thể thì ai cũng có thể tham khảo.

5 ý chính của cuốn sách

1. Căng thẳng và thứ gây căng thẳng là hai chuyện khác nhau

Bạn nộp xong bản báo cáo, sếp đã duyệt, vậy mà tối đó vai vẫn cứng, tim vẫn đập nhanh. Theo hai tác giả, hạn chót, hoá đơn hay người thân đau ốm là tác nhân ở bên ngoài, còn căng thẳng là phản ứng diễn ra bên trong cơ thể. Xử lý xong tác nhân chưa chắc cơ thể đã thoát khỏi căng thẳng.

Tác giả cho rằng căng thẳng vận hành như một chu kỳ, có điểm bắt đầu và cần điểm kết thúc: cơ thể phải nhận được tín hiệu rằng mình không còn bị đe doạ. Tiến bộ không có nghĩa là hết hẳn; từ mức 8 xuống mức 4 trên thang mười đã là một bước thật. Cần lưu ý đây là cách diễn giải của tác giả để dễ hình dung. Các bài điểm sách khen cách giải thích này, nhưng kênh chưa thấy đánh giá khoa học độc lập nào kiểm tra trực tiếp mô hình đó.

2. Nói với cơ thể bằng ngôn ngữ của cơ thể

Theo trích đoạn sách trên TED Ideas, hai tác giả gợi ý ôm người mình tin cậy trong khoảng hai mươi giây, hay đúng hơn là ôm cho tới khi cả hai thả lỏng. Sách cũng nhắc lại lời khuyên về nụ hôn sáu giây mỗi ngày của nhà nghiên cứu hôn nhân John Gottman.

Ngoài ra còn vận động, thở chậm với hơi thở ra thật dài, một câu chào thân thiện với người pha cà phê, cười cùng nhau, khóc một trận hay làm điều gì đó sáng tạo. Khóc không làm hoá đơn biến mất, nhưng theo tác giả, nó giúp khép lại vòng căng thẳng trong người. Lưu ý: đây không phải chỉ định điều trị; người có bệnh tim, hen suyễn hoặc đang trầm cảm nặng nên hỏi bác sĩ trước khi chọn mức vận động.

3. Kẻ thù thực sự: Hội chứng Người Cho Đi

Khái niệm này không do hai chị em nghĩ ra; theo Irish Examiner, nó được triết gia Kate Manne định nghĩa trong cuốn Down Girl. Ý chính: có nhóm người được trông đợi phải luôn cho đi thời gian, sự chú ý và tình cảm. Họ tin mình nợ thế giới một con người vui vẻ, bình tĩnh, rộng lượng; khi không làm được thì thấy mình thất bại; rồi tự trừng phạt chính mình.

Theo cách nhìn của sách, kiệt sức vì thế không phải lỗi tính cách. Tên một chương trong mục lục là The Game Is Rigged (Cuộc chơi bị gian lận). Hai tác giả cũng cho rằng phần lớn nghiên cứu về căng thẳng lấy người tham gia là nam giới.

4. Khi "tự chăm sóc" thành thêm một tiêu chuẩn hoàn hảo

Lịch đã kín, giờ lại thêm mục "chăm sóc bản thân" và bạn thấy có lỗi khi chưa làm. Trong một cuộc phỏng vấn với tạp chí Prospect năm 2023 (sau khi sách ra), Amelia gọi kiểu tự chăm sóc này là thêm một kỳ vọng phi thực tế đặt lên phụ nữ, chẳng hạn lời khuyên dậy năm giờ sáng để tập thể dục. Bà cũng nói thư giãn không giống với xử lý căng thẳng.

Theo mô tả của nhà xuất bản, sách còn bàn về áp lực chuẩn vẻ đẹp và một "bộ giám sát" trong não. Theo cách đọc của kênh, áp lực phải hoàn hảo dường như chỉ đổi áo, từ ngoại hình sang sức khoẻ. Ngược lại, hai tác giả coi nghỉ ngơi là thiết yếu để bền bỉ và làm việc hiệu quả hơn, chứ không phải phần thưởng.

5. Ý nghĩa tự tạo ra, và chăm sóc lẫn nhau

Buổi nói chuyện TED năm 2021 của hai chị em mang tựa gợi ý rằng liều thuốc cho burnout không phải là tự chăm sóc. Theo Irish Examiner, thông điệp là tất cả chúng ta cần quan tâm, chăm sóc lẫn nhau. Amelia còn nói một phần hệ thần kinh nguyên thuỷ của ta biết chỗ an toàn nhất là ở giữa bầy đàn.

Sách cũng có chương về ý nghĩa: theo tác giả, ý nghĩa không phải thứ đi tìm mà được tạo ra, từ một mục tiêu lớn, sự phụng sự hay tình thương. Họ khuyến khích những hành động nhỏ chống bất công thay vì thấy mình bất lực.

Góc nhìn phản biện

  • Kara Babcock cho sách 4/5 sao, khen nền khoa học và giọng văn giàu trắc ẩn. Tuy vậy, bà cho rằng sách gần như chỉ nói về phụ nữ sinh ra là nữ, lời hứa dùng nghệ thuật để lấp chỗ khoa học còn hời hợt, và nhiều lời khuyên đã quen thuộc.
  • Meghan Burke, nhà xã hội học, tóm lại lập luận: hành vi không phải vấn đề, bất bình đẳng mới là vấn đề. Các bài tập khép chu kỳ giúp ta chịu đựng nhưng không thay được việc sửa bất công, dù bà ghi nhận tác giả không hứa điều đó.
  • Amy Suto cho 5/5 sao và khen cách tách căng thẳng khỏi tác nhân. Dè dặt duy nhất của bà là sách viết cho phụ nữ trong khi cơ chế này đúng với mọi giới.

Nhận xét riêng của kênh: cơ thể cần được báo rằng nguy hiểm đã qua, nhưng nếu ngày mai áp lực quay lại y như cũ thì ôm hay chạy bộ chỉ giúp hồi sức chứ không đổi được luật chơi.

Ai nên đọc cuốn sách này?

  • Người thấy mình xong việc rồi mà cơ thể vẫn căng, khó ngủ, khó thả lỏng.
  • Phụ nữ hay tự trách và cảm thấy phải luôn chu đáo, vui vẻ, hoàn hảo.
  • Người đang chán các lời khuyên "tự chăm sóc" và muốn một cách nhìn khác về kiệt sức.
  • Người muốn hiểu vai trò của kết nối và sự chăm sóc lẫn nhau, thay vì gồng một mình.

Câu hỏi thường gặp

Sách Phụ Nữ - Đừng Kiệt Sức Vì Sự Hoàn Hảo của ai?

Sách do hai chị em sinh đôi Emily Nagoski và Amelia Nagoski viết. Bản Việt do Bích Nga dịch, Saigon Books liên kết NXB Thế Giới phát hành.

Ý chính của sách là gì?

Căng thẳng và tác nhân gây căng thẳng là hai chuyện khác nhau, và căng thẳng cần được khép lại trong cơ thể. Theo hai tác giả, kẻ thù thực sự là kỳ vọng phải hoàn hảo, còn lối ra là chăm sóc lẫn nhau.

Làm sao để cơ thể thoát khỏi căng thẳng theo sách?

Theo tác giả, có thể vận động, thở ra thật dài, trò chuyện thân thiện, cười, ôm người tin cậy khoảng hai mươi giây, khóc hoặc sáng tạo. Đây không phải chỉ định điều trị; nếu mệt mỏi kéo dài, mất ngủ hay có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Burnout có phải là bệnh không?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, burnout được đưa vào bảng phân loại bệnh quốc tế năm 2019 như một hiện tượng nghề nghiệp, không được xếp là bệnh lý.

Bài viết tóm tắt từ video của kênh Kai Audio; nội dung mang tính giới thiệu, không thay thế việc đọc sách gốc.