Câu chuyện từ CALO đến Siri kể về một dự án trợ lý ảo của quân đội Mỹ khởi động năm 2003 và cách nó trở thành giọng nói trong iPhone 4S năm 2011. Đáng chú ý là con đường ấy đi qua hai lần bị cắt giảm, và mỗi lần cắt lại cho thấy một bài học khác nhau về chuyện làm ít hay hứa nhiều.

Tóm tắt nhanh

Siri không phải sản phẩm trực tiếp của Lầu Năm Góc. CALO, dự án DARPA tài trợ với ngân sách chừng 150 triệu đô, là nơi sinh ra nhân lực và tư duy. Các nhà sáng lập Siri thu hẹp phạm vi xuống vài việc đo được và nói thật về điều nó làm được. Về sau Apple cắt thêm phạm vi nhưng quảng cáo lại hứa rộng, và khoảng hở giữa hai thứ đó khiến Siri bị chê suốt nhiều năm.

Diễn biến chính

2003: CALO, người hầu của người lính

Tháng 5/2003, DARPA mở chương trình trợ lý cá nhân biết học, với CALO là dự án lớn nhất. Mục tiêu là giúp các sĩ quan chỉ huy đỡ chìm trong báo cáo, email và họp hành. Theo tài liệu, "calo" trong tiếng La-tinh nghĩa là người hầu của lính. SRI, viện nghiên cứu ở Menlo Park, giữ vai trò đầu mối.

Vì các nhà khoa học không có kinh nghiệm chỉ huy, DARPA bảo họ làm trợ lý văn phòng và tự dùng hằng ngày. CALO học cách dời cuộc họp, gom tài liệu, nghe họp và gửi biên bản ai nói gì, ai làm gì. Nó không có giới tính và không biết nói.

Năm năm nghiên cứu và một cỗ máy chưa gọn

Dự án kéo dài khoảng năm năm, ghép từ 27 nhóm nghiên cứu, mỗi năm phải qua một kỳ thi đánh giá. Nó cho ra hơn 500 bài báo khoa học, và một số mảnh công nghệ được đưa vào hệ thống chỉ huy của Lục quân Mỹ, sang cả Iraq. Nhưng bản thân CALO vẫn quá thô để dùng ở văn phòng thường.

2007: Cheyer, Kittlaus và cuộc họp ở Half Moon Bay

Adam Cheyer là kiến trúc sư trưởng của CALO. Dag Kittlaus từng làm ở Motorola, không thuyết phục được hãng này theo ý tưởng trợ lý, nên sang SRI làm doanh nhân thường trú vào năm 2007. Ở đó, chương trình Vanguard đã chỉ ra rằng dịch vụ dữ liệu trên di động khó dùng đến mức không kiếm ra tiền.

Sau khi iPhone đầu tiên ra đời, nhóm họp kín ở Half Moon Bay để lấy những gì tốt nhất của CALO và Vanguard dựng thành công ty, với Tom Gruber lo phần bản thể học. Họ muốn làm một "cỗ máy làm việc" thay vì cỗ máy tìm kiếm. Nhờ luật cho phép viện giữ quyền với công nghệ làm từ tiền nhà nước, SRI tách công ty ra, đổi công nghệ lấy cổ phần.

2008–2010: Làm ít để làm sâu

Công ty Siri gọi được 8,5 triệu đô năm 2008. Thay vì làm lại CALO trên điện thoại, họ giới hạn có chủ đích vào thời tiết, nhà hàng, vé phim, taxi, nhắc việc. Khi phạm vi hẹp, máy có thể hiểu sâu hơn. Phần chuyển giọng nói thành chữ được cấp phép từ Nuance.

Ngày 4/2/2010, ứng dụng Siri lên kho ứng dụng của iPhone, nối với các dịch vụ như OpenTable và mỗi giao dịch mang lại một khoản hoa hồng nhỏ. Cuối tháng 4/2010 Apple mua Siri, giá không công bố, và hai mươi bốn người chuyển về Cupertino.

2011: Ra mắt trên iPhone 4S và nhát kéo thứ hai

Ngày 4/10/2011 Siri xuất hiện trên iPhone 4S, biết nói thành tiếng, nghe được vài thứ tiếng và dùng sâu dữ liệu trong máy. Đổi lại, Apple cắt các đối tác từ khoảng 45 dịch vụ còn chưa đến 6, tắt đặt bàn cho đến năm 2012 và bỏ màn hình gợi ý các câu nên hỏi. Quảng cáo thì hứa "điều ước của bạn là mệnh lệnh", kèm dòng chữ nhỏ rằng các đoạn hội thoại đã được rút ngắn.

Sau 2012: Người sáng lập rời đi, đối thủ xuất hiện

Tháng 3/2012 có một đơn kiện tập thể cho rằng Siri không làm được như quảng cáo; đơn bị bác năm 2013. Kittlaus rời Apple chỉ vài tuần sau buổi ra mắt, Cheyer rời năm 2012, và Scott Forstall cũng rời Apple năm 2012. Google, Microsoft, Amazon lần lượt có trợ lý riêng. Cheyer và Kittlaus lập Viv, bán cho Samsung năm 2016.

Đến cuối năm 2022, các mô hình ngôn ngữ lớn làm trợ lý giọng nói trông cũ kỹ. Apple nối Siri với ChatGPT năm 2024, hoãn bản Siri mới tháng 3/2025, rồi đầu năm 2026 chọn mô hình Gemini của Google làm bộ não cho thế hệ mới.

Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng

  • Con số 150 triệu đô: đó là tiền Bộ Quốc phòng chi cho dự án nghiên cứu, không phải giá Apple mua Siri. Ngay con số này cũng vênh, có báo ghi 200 triệu. Giá mua chưa từng công bố.
  • Cuộc gọi của Steve Jobs: chuyện Jobs gọi, buổi gặp ba tiếng bên lò sưởi, việc ông không thích cái tên Siri đều chỉ dựa vào lời kể của Kittlaus nhiều năm sau.
  • "Lầu Năm Góc phát minh ra Siri": nói vậy là quá tay. CALO không biết nói, phần nghe đến từ Nuance; thứ đi từ CALO sang Siri là tư duy và con người.
  • Quy mô CALO: các nguồn không thống nhất là 300 hay 500 người, 20 hay 25 tổ chức.
  • Chi tiết đời thường: thời trẻ của Cheyer, cuộc họp kín ở Half Moon Bay hay nguồn gốc cái tên Siri là những chuyện theo lời kể, không phải tài liệu kiểm chứng đầy đủ.

Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?

Làm ít hơn không nhất thiết là thỏa hiệp. Siri thành hình vì những người sáng lập dám bỏ giấc mơ làm mọi việc của CALO để làm vài việc thật tốt, và nói thật về giới hạn đó. Phạm vi hẹp đi cùng lời hứa hẹp thì khớp nhau.

Lựa chọn ấy chỉ đúng khi người làm cũng dám hứa ít hơn. Khi phạm vi bị cắt mà lời hứa lại phình to, khoảng hở trở thành chỗ sản phẩm bị chê. Ngày nay các trợ lý mới lại hứa làm mọi việc, giống giấc mơ CALO năm 2003, nên câu hỏi về việc ai cầm kéo vẫn còn nguyên.

Câu hỏi thường gặp

CALO là gì và có phải là Siri không?

CALO là dự án trợ lý nhận thức biết học do DARPA tài trợ từ tháng 5/2003, SRI làm đầu mối. Nó không phải Siri: CALO không biết nói. Siri là công ty tách ra từ SRI, thừa hưởng tư duy và con người của CALO.

Apple ra mắt Siri khi nào?

Apple giới thiệu iPhone 4S kèm Siri ngày 4/10/2011. Siri được gắn nhãn bản thử nghiệm ngay từ đầu. Steve Jobs qua đời một ngày sau buổi ra mắt.

Apple mua Siri với giá bao nhiêu?

Giá mua chưa bao giờ được công bố. Các con số lan truyền bắt nguồn từ lời đoán. Con số 150 triệu đô là tiền Bộ Quốc phòng chi cho dự án nghiên cứu, không phải giá mua.

Vì sao Siri bị chê sau khi ra mắt?

Apple cắt số dịch vụ đối tác từ khoảng 45 xuống dưới 6, trong khi quảng cáo hứa rằng điều ước của bạn là mệnh lệnh. Theo một số phép thử của báo chí, Siri chỉ trả lời đúng chừng hai phần ba số câu.

Ai tạo ra Siri?

Dag Kittlaus, Adam Cheyer và Tom Gruber là ba người đồng sáng lập. Phần nhận dạng giọng nói được cấp phép từ Nuance, còn phần hiểu và làm là do nhóm Siri tự xây.

Nguồn tham khảo

Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.